Już w czasach społeczeństwa pierwotnego korzystano z obiegu słońca i księżyca w celu podziału czasu na lata miesiące i dni. Starożytne cywilizacje opracowały kalendarz. Z upływem czasu kalendarze te były udoskonalane. Nasza cywilizacja przejęła kalendarz, w którym rok ma 365 lub 366 dni. Aby dokładniej odmierzać czas stworzono zegary, które na przestrzeni wieków ulegały dużym zmianom.

ZEGAR SŁONECZNY
Pierwszymi były zegary słoneczne, najstarsze liczą około 5500 lat. Przypadkowo wetknięty do ziemi patyk (później nazwany gnomonem) stworzył okazję do obserwacji. Zauważono, że istnieje zależność pomiędzy długością cienia a porą dnia. Zaczęto dzielić dobę na dwanaście części a potem na dwie kolejne. Później dookoła gnomonu rysowano okrąg i dzielono go na 24 części. Tak powstał zegar, który w ulepszonej formie przetrwał aż do średniowiecza.
ZEGAR WODNY
Kolejnym etapem rozwoju miernictwa czasu były zegary wodne., Pierwsze zegary tego typu powstały w Egipcie i Mezopotamii gdzie woda stanowiła egzystencję. Najpopularniejszy zegarem wodnym w starożytności była klepsydra. Składała się z dwóch przeciwbieżnie pracujących układów. Woda płynęła z górnej kuli przez jedną z rurek na dół. Po godzinie górna część się poróżniała i klepsydrę odwracano, a cały proces zachodził w drugiej rurce. Dzięki zegarom tego typu ludzie nie musieli już obserwować słońca. Mogli mierzyć czas nawet nocą.
ZEGAR PIASKOWY
W średniowiecznej Europie zaczęto stosować klepsydry piaskowe. Miały one bardzo prostą konstrukcję i nie wymagały wiedzy matematycznej, ani astronomicznej. Stosowano je w kościołach i katedrach. Później kilka klepsydr łączono w jeden zegar, każda z nich wskazywała inny okres czasu. Zaczęto zaopatrywać klepsydry w podziałki minutowe i sporządzać zegary piaskowe o krótszym upływie czasu. W roku 1660 wynaleziono tzw. ?mechaniczną klepsydrę piaskową?, która odwracała się samoczynnie gdy tylko dolna jej część została zapełniona.
ZEGAR KOŁOWY
W połowie XIV wieku w miastach włoskich pojawiły się wielkie zegary mechaniczne.Najpopularniejszymi tego typu były zegary z napędem ciężarkowym, w którym jako obciążników używano kamieni. Ich charakterystyczna cechą stanowiły mechanizmy bicia, których ciężar przekraczał 500kg. Zegary te umieszczano jedynie na wieżach. Wadą tych zegarów była mała dokładność. W początku XVI wieku Peter Henelein z Norymbergi skonstruował pierwsze zegary poruszane sprężyną. Zegary te zwalniały w miarę rozkręcania sprężyny, ale były małe i mogły leżeć na stole, a nie wisieć na wieży.
ZEGAR WAHADŁOWY
W roku 1656 Huygnes zbudował pierwszy zegar wahadłowy. Wskazywał dokładność 1 minuty na dobę, późniejsze doskonalenia doprowadziły do dokładności około 10 sekund na dobę. Zaletą zegara wahadłowego jest fakt, że okres drgań wahadła można regulować, niezależnie od mechanizmu napędowego samego zegara.
ZEGAR KWARCOWY
Pierwsze zegary elektroniczne zbudowane zostały w latach 30. XX wieku, upowszechniły się w latach 70. Zegarki kwarcowe montowane są w przedmiotach codziennego użytku, np. odbiornikach radiowych, telefonach, samochodach itd. Zegarki elektroniczne są bardzo dokładne.
ZEGAR ATOMOWY
W drugiej połowie XX wieku powstały niezwykle dokładne zegary atomowe. Stanowią one obecnie podstawę pomiaru czasu , wyznaczając tzw. standard (wzorzec) czasu. Powszechnie obowiązująca definicja sekundy, przyjęta w 1967 roku: jedna sekunda jest to czas 9 192 631 770 drgań w atomie cezu w zegarze atomowym.

Historia (najważniejsze zegary)

1. Zegar słoneczny ? III wiek p.n.e.
2. Klepsydra ? III wiek p.n.e.
3. Zegar wahadłowy ? XVI wiek
4. Zegar / zegarek ? XX wiek
5. Zegar elektroniczny ? XXI wiek

WŁOCHY
•ruch zjednoczeniowy połączony był z walką o zrzucenie monarchii Habsburskiej;
•1831 r. Giuseppe Mazzini stworzył tajną organizację Młode Włochy; jej działalność nie przyniosła zjednoczenia Włoch;
•1861 r. – zjednoczenie Włoch; 1866 r. odzyskano Wenecję, a w 1870 r. przyłączono do Królestwa Włoskiego Rzym i większość terytorium Państwa Kościelnego; w 1871 roku przeniesiono do Rzymu stolicę;

NIEMCY•oddolny, liberalny ruch narodowy, dążący do zjednoczenia państw niemieckich i demokratyzacji życia;
•w okresie Wiosny Ludów zwołano we Frankfurcie nad Menem Zgromadzenie Narodowe; Parlament Frankfurcki chciał powierzyć koronę Fryderykowi Wilhelmowi IV, który jej nie przyjął;
•równolegle do zjednoczenia państw niemieckich pod swoimi rządami dążyły Prusy;
•1834 r. – utworzenie Związku Celnego, dzięki któremu udało się zjednoczenie ekonomiczne Niemiec;
•od 1862 roku rządy Ottona von Bismarcka – premiera Prus; dążył do rozwiązania Związku niemieckiego i wyeliminowania Austrii rywalizacji wśród państw niemieckojęzycznych i ich zjednoczenia pod przewodnictwem Prus;
•Liczne wojny z sąsiadami i poszerzanie granic; w 1866 r. Prusy wygrały wojnę z Austrią – wiązek Niemiecki przestał istnieć; w 1867r. powstał Związek Północnoniemiecki; w styczniu 1871 roku proklamowano Cesarstwo Niemieckie, na którego czele stanął Wilhelm I;

CESARSTWO AUSTRIACKIE•Wiosna Ludów spowodowała pragnienie wszystkich narodów zamieszkujących Cesarstwo Austriackie utworzenia niepodległych państw narodowych;
•polityka madziaryzacji Węgrów wobec Słowian Południowych i Rumunów;
•w 1848 roku wybuchły powstania narodowe na Węgrzech, w Czechach, we Włoszech i w poslce;
•w 1849 roku Węgrzy ogłosili niepodległość Węgier, jednak wojska rosyjskie pomogły Austriakom stłumić powstanie;

IRLANDIA•od czasu podbicia przez Anglię w XII wieku narastały w Irlandii konflikty religijne i etniczne, a w połowie XVII wieku narodził się dodatkowo konflikt społeczno-ekonomiczny;
•nastąpiły dwa zjawiska: emigracja Irlandczyków do Stanów Zjednoczonych, powstał także ruch narodowościowy Irlandczyków;
•pod koniec XVII wieku wybuchło powstanie narodowe, szybko stłumione przez Wielką Brytanię; Irlandię włączono do W. Brytanii na zasadzie unii realnej; to nasiliło znacznie ruchy narodowościowe; stawiano żądania przyznania autonomii Irlandii, równouprawnienia katolików i rozwiązania unii irlandzko –angielskiej;
•w połowie XIX wieku na skutek klęski głodu i masowej emigracji Irlandczyków do USA opór przeciwko Anglii zaczął przybierać ostrzejsze formy; powstawały tajne organizacje zbrojne prowadzące walki zbrojne i dopuszczające się terroru;

BAŁKANY•region w którym krzyżowały się wpływy Rosji i Austrii; Wielka Brytania i Francja starały się nie dopuścić do ekspansji Rosji; ruchy narodowe często to wykorzystywały i wymykały się spod kontroli;
•pierwsza rewolucja niepodległościowa zakończona sukcesem miała miejsce w Grecji; w 1821 roku wybuchło tam powstanie narodowe, poparte przez europejską i amerykańską opinię publiczną; europejskie mocarstwa były mu jednak przeciwne;
•gdy w 1827 roku Rosja chciała podporządkować sobie Grecję mocarstwa zachodnie poparły powstanie i w 1830 roku ogłosiły Grecję niepodległą;
•wojna mocarstw europejskich z Turcją spowodowała w 1830 r. przyłączenie części terytorium Imperium Osmańskiego na rzecz Rumunii;
•Rumunia stała się rosyjskim protektoratem; próba podporządkowania Bułgarii skończyła się dla Rosji interwencją Wielkiej Brytanii i Francji; w 1878 roku na kongresie w Berlinie niepodległość uzyskały Bułgaria, Serbia, Czarnogóra i Rumunia;
•ustalone wówczas granice spotęgowały konflikty etniczne, religijne i kulturowe na tym obszarze;

BELGIA•część Królestwa Niderlandów; jedna z pierwszych rewolucji narodowościowych w Europie;
•w lipcu 1830 roku wybuchły zamieszki spowodowane niezadowoleniem holenderskiej dominacji;
•początkowo Belgowie domagali się autonomii, ale po użyciu wobec nich siły zażądali pełnej niepodległości;
•państwa Świętego Przymierza chciały zainterweniować zbrojnie w Belgii; żądania belgijskie poparły mocarstwa zachodnie;
•w 1831 roku w Londynie ustalono zasady utworzenia niepodległej Belgii jako neutralnej monarchii konstytucyjnej;

Bujny rozwój cerkwi prawosławnej na Rusi, a potem w Rosji zaowocował podniesieniem metropolity moskiewskiego do rangi „patriarchy Moskwy i całej Rusi”, mocą ukazu cara Teodora I z 1589. Fakt ten został w 1591 zatwierdzony przez synod pozostałych prawosławnych patriarchów, przy czym w hierarchii patriarchatów Moskwie przyznano miejsce za Jerozolimą ? a inne patriarchaty (aleksandryjski, antiocheński, i konstantynopolski) uznały ten nowy ośrodek władzy kościelnej chrześcijaństwa wschodniego. Patriarchat moskiewski patronował pochodowi chrześcijaństwa w głąb Azji, który postępował wraz z podbojem i kolonizacją rosyjską, która ok. 1640 roku dotarła do wybrzeży Oceanu Spokojnego.

Rosja za sprawą polityki Aleksieja Romanowa przeżywała okres otwarcia na kontakty kulturalne z Zachodnią Europą. W połowie XVII wieku zaczęła do Rosji napływać literatura wydawana w Polsce. Patriarcha moskiewski Nikon próbował ? pod wpływem fali odnowy moralnej z zachodu ? wprowadzić nieznaczne zmiany w obrzędowości. Miały one zbliżyć zastygłą liturgie moskiewską do przekształcającej się pod wpływem zachodu liturgii ukraińskiej i greckiej. Przeważająca większość hierarchii prawosławnej ostro przeciwstawiała się jednak wszelkim próbom zmian ? starania patriarchy Nikona wywołały opór i bunt wyznawców, doszło do rozłamu. Część wiernych oderwała się od oficjalnej Cerkwi jako tzw. starowiercy (staroobrzędowcy) i była prześladowana przez ściśle związane ze sobą władze kościelne i państwowe.

Możemy rozróżnić trzy systemy polityczne: demokrację, totalitaryzm i autorytaryzm. Opierają się one na różnych zasadach, normach i mechanizmach.
Totalitaryzm : ustrój, w którym kontroli i reglamentacji poddane zostają wszystkie przejawy życia obywateli. Cechują go:
- autokratyczna skupiona w rękach jednostki lub grupy władza
- partia dominuje nad państwem, jest sprawczym czynnikiem zmian, spełnia rolę pierwotną i dominującą
- ujednolicenie aparatu kontroli i jego przenikanie do wszystkich dziedzin życia
- dążenie do ujednolicenia form życia społecznego
- rozbudowany system kontroli nad strefą zachowań, przekonań, poglądów i postaw
- rozbudowanie techniki masowej propagandy
- partia i państwo zorganizowane jest na zasadach hierarchiczno – wodzowskich.

Państwo totalitarne to takie państwo, w którym życie społeczne i osobiste obywateli jest sterowane i kontrolowane przez władze. Państwu podporządkowane jest wszystko i wszyscy. Państwo totalitarne ingeruje także w sferę świadomości społecznej i indywidualnej, wskazując jeden obowiązujący sposób myślenia o rzeczywistości poprzez indoktrynację obecną w środkach masowego przekazu, programach nauczania, wychowania, także nauce.
W państwie totalitarnym każdy przejaw inności jest traktowany jako działanie wrogie wobec państwa i zwalczany metodami bezwzględnego nacisku. Aparat partii ściśle związany jest
z aparatem państwa. Przywódcy partyjni pełnią funkcje państwowe, przeobrażają się w nowych władców państwa pozbawiając znaczenia poprzedni aparat państwowy.
Polityczne cechy totalitaryzmu:
- jedna monopolistyczna partia pod kierownictwem dyktatora
- terrorystyczna kontrola policji, która sprawuje też nadzór nad partią
- pełny monopol w sferze środków masowego przekazu (cenzura prewencyjna)
- pełna kontrola partii nad siłami zbrojnymi
- scentralizowana kontrola całej gospodarki.

W państwie totalitarnym władza jest silnie scentralizowana i płynie z jednego ośrodka decyzyjnego. Nie występuje też zasada rozdziału władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej. Namiastki odpowiednich organów mogą istnieć, ale tylko formalnie. Istnieć mogą jedne, nieklasowe związki zawodowe (syndykaty, korporacje).

Idee państwa totalitarnego doskonale obrazuje dekret wyjątkowy wydany prze Hitlera 28.02.1933 roku, o ochronie narodu i państwa, uzupełniony innym, przeciwko zdradzie wymierzonej w naród niemiecki i zdradliwym machinacjom.

Państwo autorytarne to takie państwo, w którym władza istnieje ponad obywatelami a reprezentanci władzy są w sytuacji wyjątkowo uprzywilejowanej. Państwo autorytarne jest więc państwem elit politycznych, sprawujących władzę. Elity władzy za wszelka cenę starają się utrzymać status quo, dlatego cechą państwa autorytarnego są rozbudowane aparaty biurokratyczny i kontroli, powodujące nadmierny formalizm życia codziennego obywateli. Wszelkie instytucje, nie tylko władza, są opanowane przez ludzi z kręgu elit politycznych. Państwo jest czynnikiem dominującym ? zarówno w doktrynie systemu jak i jego praktyce politycznej. Władza w państwie autorytarnym jest scentralizowana i traktuje społeczeństwo jako masę wymagającą opieki. Partia kształtuje się wtórnie, jest zakładana przez kierownictwo państwa w celu poszerzenia bazy rządzenia. Partia to z reguły szeroki ruch społeczny organizujący masowe poparcie dla polityki ośrodków kierowniczych państwa. Elita partii nie jest elitą władzy państwowej, która wywodzi się z centralnego aparatu państwa. Tolerowane bywają inne partie, ale z ograniczonym z mocy prawa zasięgiem i formą działania.

Tym co istotnie różni system autorytarny od totalitarnego jest niewystępowanie w ogóle lub występowanie w wiele niższej skali zjawiska szowinizmu. Szowinizm jest ideologią skrajnie nacjonalistyczną. Odmawia ona praw do egzystencji innym narodom, o ile w jakikolwiek sposób ich interesy przeciwstawiają się interesom własnego narodu. Szowinizm uprawia też apoteozę własnego narodu poprzez nienaturalne eksponowanie jedynie jego pozytywnych cech i jego przeszłości.
Inne jest też podejście klasy rządzącej do państwa: w ustroju totalitarnym upaństwowione jest społeczeństwo a w autorytarnym sprywatyzowane jest państwo, które służy głównie rządzącym i grupom z nimi powiązanym.
System autorytarny jest łagodniejszy od totalitarnego. Charakteryzuje się on częściową liberalizacją stosunków i zachowań społecznych. Słowo autorytarny pochodzi z łaciny i oznacza ?wpływ osobisty, znaczenie, przywództwo?. W systemie autorytarnym władza skoncentrowana jest w rękach jednej osoby lub instytucji, nie uwzględniających politycznych preferencji obywateli. Dla systemu autorytarnego właściwy jest ograniczony pluralizm, ograniczenie uczestnictwa obywateli w życiu politycznym, odpolitycznienie życia publicznego i sterowanie nastrojami społeczeństwa. Jednostka musi podporządkować się najwyższym celom państwa. Różnicą miedzy systemem totalitarnym a autorytarnym jest fakt, że ten drugi najczęściej nie posiada sztywnej ideologii i monopolu gospodarczego. Ideologia, jeśli istnieje, nie jest instrumentem mobilizacji społeczeństwa wokół celów władzy. Władza zgadza się na koncesjonowany pluralizm ? ograniczoną przez państwo różnorodność w obszarach życia publicznego. Nie stosuje otwartego terroru, a nawet przestrzega podstawowych praw obywatela, o ile nie kolidują one z interesem państwa. W okresie kryzysu stosuje się narzędzia represyjne (stan wojenny wprowadzony w 1981 w PRL czy stłumienie praskiej wiosny w 1968). Następstwem takich relacji między obywatelem a władzą jest zanik odpowiedzialności jednostki, niechęć do ryzyka, apatia i bierność.

Autorytaryzm ? antydemokratyczny system rządów. Władza w państwie autorytarnym jest skupiona w ręku jednego człowieka lub nielicznej grupy, odrzuca równość między ludźmi, wolność oraz tolerancję. Jednostka ludzka musi się bezwzględnie podporządkować organom państwowym. Dużą role w takim systemie odgrywa policja, posiadająca sieć donosicieli i agentów , kontrolująca społeczeństwo. Czasami w takim państwie władze sprawuje wojsko. Wysokie stanowiska w takim państwie zajmują wojskowi. Potocznie autorytaryzm jest nazywany ?rządami mocnej ręki?. W autorytaryzmie rząd nie jest oparty na większości parlamentarnej i nie podlega kontroli społeczeństwa, chociaż mogą w nim występować elementy demokracji np. samorząd, a wiele spraw ekonomicznych, społecznych, religijnych, kulturowych jest pozostawionych aktywności indywidualnej. Autorytatywne rządy uzasadniają często swe powstanie ?zgubnymi przerostami demokracji?, a w rzeczywistości świadczą o niedorozwoju demokracji w danym państwie. Autorytaryzm kieruje się pragmatyzmem i w odróżnieniu od totalitaryzmu rzadko opiera się na uniwersalnej ideologii, tajnej policji, terrorze i monopolu gospodarczym. Rządy autorytarne występują w społeczeństwach mniej rozwiniętych: Iran, powstały one również w wielu krajach Europy w okresie międzywojennym (II Rzeczpospolita, Rumunia), w Hiszpanii (1939?75), a po II wojnie światowej w krajach Afryki, Azji i Ameryki Łacińskiej.
Omówię to zagadnienie na przykładzie II Rzeczpospolitej ? rządy Józefa Piłsudskiego (lata 1926-1935).
Zamach (przewrót) majowy 12-12 V 1926 r. zapoczątkował 9-letnie autorytarne rządy Józefa Piłsudskiego i jego obozu sanacji (do 1935 r.). Główną jego przyczyną była katastrofalna sytuacja gospodarcza (wzrastające bezrobocie, spadek produkcji przemysłowej, hiperinflacja opanowana dopiero za rządów A. Skrzyńskiego, strajki i utrudniająca eksport polityka celna Niemiec) i niezaradni politycy u władzy (walki polityczne, brak większości parlamentarnej, częste zmiany gabinetu – 13 rządów w ciągu 8 lat niepodległej Polski). Protesty wzbudzało fiasko polityki zagranicznej (układ w Locarno w 1925 roku), wielu przeciwników miała rządząca prawica kojarzona z faszyzmem, nacjonalizmem i zabójstwem prezydenta Narutowicza w 1922 r. Wpływ miał też spór Piłsudskiego z Sikorskim i Szeptyckim nt. sił zbrojnych oraz poprawa koniunktur, która mogła zwiększyć poparcie dla przyszłej władzy. Celem Piłsudskiego było zwiększenie interwencjonizmu państwowego.

Tak więc zamach majowy 1926 roku oddał rządy w Polsce w ręce Józefa Piłsudskiego i jego najbliższych współpracowników. W latach 1926-1930, ekipa rządząca nie posiadała przewagi w Sejmie. Starała się więc współpracować z różnymi grupami politycznymi i zachowywać pozory legalizmu i liberalizmu. Równocześnie prowadziła wytrwałą walkę o stopniowe ograniczenie roli ciała przedstawicielskiego. Od 1929 roku nastąpił okres jawnych rządów autorytarnych – ?rządy pułkowników?. Znacznie ograniczono rolę opozycji, obniżona została ranga Sejmu.
Jest rzeczą zdumiewającą, ale Piłsudski nie miał jasnego programu politycznego. To , co mówił, pisał, zalecał współpracownikom, był to zbiór myśli niespójnych, często sprzecznych ze sobą, nawet anachronicznych. Najogólniej myśli te da się wyrazić w formule ?uzdrowienia moralnego?. Publicysta piłsudczykowski Wojciech Stpiczyński ukuł jej nazwę ?sanacja?.
Piłsudski twierdził, że to co jest najważniejsze to moralność życia publicznego, a on sam wydał wojnę szujom, łajdakom, mordercom i złodziejom, w walce tej zapewnił, że nie ulegnie ? ?Moim programem jest zmniejszenie łajdactw i utorowanie drogi uczciwości?. Mówiąc o łajdactwie i złodziejstwie, Piłsudski niedwuznacznie wskazywał na posłów, urzędników, nawet ministrów.
Piłsudski wierzył w swój autorytet osobisty w społeczeństwie. Był przekonany, że może być przywódca, który skupi wokół siebie społeczeństwo, wezwie je do pracy, do zaprzestania sporów. Obok moralizatorstwa, właśnie idea solidaryzmu dźwięczy najmocniej w jego przemówieniach i pismach. Siebie widział w centrum sił społecznych w Polsce i jakby ponad układami partyjnymi. Tworząc w następnych latach dość oryginalny, polski model rządów autorytarnych Piłsudski pragnął jednak zachować instytucje demokratyczne. W wywiadzie dla gazety francuskiej stwierdzał: Jestem człowiekiem silnym, lubię decydować sam, należy zrobić wszystko aby skończyć ze złymi zwyczajami sejmowymi. Oświadczenia Piłsudski składał publicznie ponieważ bardzo pragnął, aby jego rządy były przez społeczeństwo akceptowane, aby odbywały się w majestacie prawa, aby były legalne.
W rozmowie z Wincentym Baranowskim w sierpniu 1926 roku Piłsudski wyłożył metodę którą będzie się posługiwała nowa, majowa władza: Niech Polacy, którzy tak łatwo i pokornie dawali się prać po twarzy każdemu stupajce rosyjskiemu i byli szczęśliwi, gdy mogli mu się przypodobać, przekonają się, że w razie czego może prać po twarzy i polska władza. I będzie tak, i gorzej, jeżeli do tej zasady nie przyzwyczaję Polaków.

Rozwój wydarzeń po maju 1926 r. zdaje się wskazywać, że dzięki konsekwencji w realizacji owej filozofii politycznej Piłsudski stworzył system, w którym na drodze zmian prawnych i poprzez praktykę polityczną ograniczona została znacznie rola parlamentu, wzrosło zaś znaczenie rządu, Prezydenta i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Piłsudski sterował wszystkimi trzema organami władzy (był członkiem rządu, szefem armii i miał przemożny wpływ na Mościckiego), a nadto uznawany był przez obóz rządzący i znaczną część społeczeństwa za niekwestionowany autorytet moralny. Wkrótce po zamachu majowym przystąpiono do prac nad nową ustawą, mającą na celu wzmocnienie władzy wykonawczej w państwie.

2 sierpnia 1926 roku została uchwalona tzw. ?nowela sierpniowa?. Miała ograniczyć znienawidzoną prze Piłsudskiego ?sejmokrację? i bardziej uniezależnić rząd od parlamentu. Uprawniała ona Prezydenta do rozwiązywania Sejmu i Senatu na wniosek rządu. Prezydent otrzymał także nowe prawo wydawania niektórych rozporządzeń z mocą ustawy, w okresie gdy Sejm był rozwiązany ( między kadencjami) lub w okresie kadencji, na podstawie ustawowego pełnomocnictwa. Podsumowując ustawa ta wzmacniała znacznie rolę rządu i prezydenta. W praktyce dawała Piłsudskiemu ogromną władzę, tym bardziej że Prezydent Mościcki był powolnym narzędziem w jego ręku. Szybko zresztą wprowadzono zwyczaj, że gabinety powoływano, nie bacząc na układ sił politycznych w Sejmie, a nawet bez konsultacji z nim.
Drugim aktem ? wzmacniającym autorytarną władzę Józefa Piłsudskiego był dekret z 6 sierpnia 1926 roku ? O organizacji najwyższych władz wojskowych? w Polsce. Powoływał on do życia instytucję Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, niezależnego od Sejmu, a także od rządu i podlegającego jedynie Prezydentowi. Generalnym Inspektorem, a także zwierzchnikiem Sztabu Głównego został Piłsudski. On także był nieprzerwanie ministrem spraw wojskowych od maja 1926 roku aż do swej śmierci w maju 1935 roku (w 14 kolejnych gabinetach).
Nowa władza przeprowadziła ?czystki? nie tylko w wojsku, lecz także w administracji państwowej. Ważniejsze stanowiska (wojewodów, starostów, naczelników departamentów i szefów policji) obsadzono starymi piłsudczykami. W stosunku do osób niepokornych i niewygodnych dopuszczano się aktów przemocy. W noc z 30 września na 1 października 1926 roku grupa oficerów wdarła do mieszkania posła Zdziechowskiego i dotkliwie go pobiła, tylko dlatego, że ośmielił się proponować w Sejmie obcięcie budżetu wojskowego. Szczególnym instrumentem tłumienia krytyki skierowanej pod adresem rządu stał się ?dekret prasowy?, który pozwalał na kary pieniężne, bądź areszt do 3 miesięcy, redaktorów pism ?szerzących plotki?.
Ważnym i konsekwentnie realizowanym elementem przygotowania przez Piłsudskiego gruntu dla przyszłych zmian systemowych było wykazanie nieudolności Sejmu, a co za tym idzie pomniejszanie jego autorytetu.

ABSOLUTYZM FRANCUSKI W TEORII I PRAKTYCE

W teorii absolutyzm opierał się na założeniach, że wszelka władza pochodzi od Boga, a monarchowie są jego sługami i zastępcami na ziemi. Monarcha nie musi nikomu zdawać sprawy ze swoich rozporządzeń, sprawuje najwyższą, absolutną władzę. Sprzeciw wobec monarchy oznacza śmierć. Władcę obowiązują tylko prawa boskie i naturalne.

Można stwierdzić, że we Francji teoria pokrywała się z praktyką. Już za panowania Ludwika XIII król stwierdził, że jego rozkazy nie mogą być poddawane w wątpliwość. Częścią spraw państwowych zajmował się jeszcze wówczas pierwszy minister, kardynał Richelieu. Przyjął on jako podstawową zasadę rację stanu, uznając, że interes Francji stoi ponad wszystkim. Odbiło się to negatywnie na hugenotach, których kardynał uważał za wrogów Francji.

Monarchia absolutna przybrała skrajną formę za panowania Ludwika XIV. Podporządkował on sobie wszystkie sprawy w państwie. Wprowadził on tak zwany ceremoniał, czyli np. przywilej obecności przy porannym wstawaniu króla z podziałem na „wejścia”. Kardynałowie i książęta musieli nieraz wystawać pod drzwiami królewskiej sypialni, ponieważ nie mieli prawa „pierwszego wejścia” (mieli je tylko pokojowi). Musieli jednak przychodzić i czekać, bo tego życzył sobie król. Monarcha mianował i odwoływał urzędników wszystkich szczebli oraz zatwierdzał i wydawał wszystkie ustawy. Istniało sądownictwo z Radą Prywatną i kanclerzem, administracja z Radą Depesz i sekretarzami stanu, Rada Finansów i generalny kontroler finansów odpowiedzialni za sprawy związane z podatkami, oraz parlamenty i intendenci. Stanowili oni jednak jedynie siłę doradczą władcy, który i tak ostatecznie
o wszystkim decydował. Ludwik XIV wywyższał urzędników skromnego pochodzenia. W ten sposób miał pewność, że będą robili wszystko aby mu się przypodobać. Gdyby tak nie było mógłby w każdej chwili pozbawić ich stanowiska i tym samym przynależnych do niego korzyści. Natomiast bogactwa możnych nie zależały od sprawowanego przez nich urzędu, ale od majętności ich rodów.

Ludwik XIV był władcą rządzącym w sposób absolutny, ponieważ posiadał władzę ustawodawczą, był źródłem praw, wykonawczą – stał na czele armii i administracji, oraz sądowniczą.

TEST Z HISTORII
SUKCESY I PORAŻKI II RP

W pytaniach zamkniętych jest tylko jedna poprawna odpowiedź. Czytaj uważnie pytania. Powodzenia!

1. Wyjaśnij pojęcia:
reforma walutowa – …………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………

COP – ………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………….

BBWR – ……………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………..

międzymorze – ………………………………………………………………………………………………………………………..
………………………………………………………………………………………………………………………

2. Podpisz odpowiednio zdjęcia:

3. Wybory do parlamentu zgodnie z konstytucją marcową były:
a) dwuprzymotnikowe
b) czteroprzymiotnikowe
c) pięcioprzymiotnikowe
d) trójprzymiotnikowe

4. Pogrom lwowski miał miejsce w roku:
a) 1922
b) 1921
c) 1918
d) 1919

5. Jaki udział procentowy miała w Polsce narodowość żydowska?
a) 5%
b) 10%
c) 15%
d) 3%

6. Pierwszym prezydentem odrodzonej Polski został:
a) Stanisław Wojciechowski
b) Józef Piłsudski
c) Gabriel Narutowicz
d) Juliusz Łukasiewicz

7. Uporządkuj w kolejności chronologicznej (od najwcześniejszego do najstarszego):
A. uchwalenie tzw. małej konstytucji
B. zamordowanie prezydenta Gabriela Narutowicza
C. reforma walutowa rządu Władysława Grabskiego
D. utworzenie Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem
E. uchwalenie konstytucji marcowej
F. uchwalenie konstytucji kwietniowej
G. zamach majowy Józefa Piłsudskiego
H. rozłam w obozie sanacji

a….. b….. c….. d….. e….. f….. g….. h…..

8. Uzupełnij zdania:
W dniu 22 XI ………… r. Józef Piłsudski objął funkcję …………………………………………………
Konstytucja marcowa wprowadzała w Polsce system ……………………………………………..
Rządami fachowców nazywano w międzywojennej Polsce gabinety ………………………..
Konstytucja …………………….. odchodziła od zasady trójpodziału władz i przyznawała bardzo
szerokie uprawnienia ………………………………………………………..

9. Reforma walutowa Władysława Grabskiego polegała na:
a) zastąpieniu marki polskiej nową walutą – złotym
b) konfiskacie wszystkich prywatnych oszczędności złożonych w bankach
c) ustalaniu przez rząd kursu złotego w stosunku do dolara USA
d) wzmocnienia pozycji marki w stosunku do złotego

10. Przeczytaj tekst i odpowiedz, jakie zasady przyświecały twórcom konstytucji marcowej. Jaki ustrój ustanawiała?
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 17 marca 1921 r.
W imię Boga Wszechmogącego!
My, naród polski, dziękując Opatrzności za wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspomi¬nając z wdzięcznością męstwo i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, które najlepsze wysiłki swo¬je sprawie niepodległości bez przerwy poświęcały, nawiązując do świetnej tradycji wiekopomnej Konstytucji 3-go maja, dobro całej, zjednoczonej i niepodległej matki-ojczyzny mając na oku, a pragnąc jej byt niepodległy, potęgę i bezpieczeństwo oraz ład społeczny utwierdzić na wiekuis¬tych zasadach prawa i wolności, pragnąc zarazem zapewnić rozwój wszystkich jej sił moral¬nych dla dobra całej odradzającej się ludzkości, wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej rów¬ność, a pracy poszanowanie, należne prawa i szczególną opiekę państwa zabezpieczyć – tę oto usta¬wę konstytucyjną na sejmie ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy.
Rozdział I. Rzeczpospolita.
Art.1. Państwo Polskie jest Rzeczpospolitą.
Art.2. Władza zwierzchnia w Rzeczpospolitej Polskiej należy do narodu. Organami narodu w zakresie ustawodawstwa są sejm i senat, w zakresie władzy wykonawczej – prezydent Rzeczypospolitej łącznie z odpowiedzialnymi ministrami, w zakresie wymiaru sprawiedliwości – niezawisłe sądy.
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..

11. Kryzys gospodarczy w 1923 r. wywołał:
a) denominację
b) hiperinflację
c) reformę walutową
d) inflację galopującą

12. Eugeniusz Kwiatkowski był odpowiedzialny za:
a) reformę rolną
b) ustanowienie traktatu z Anglią
c) budowę połączenia kolejowego Lublin – Warszawa
d) uprzemysłowienie kraju

13. W jakiej miejscowości odbył się wiec chłopów w 1936 r.:
a) Nowosielce
b) Lublin
c) Sosnowiec
d) Bydgoszcz

14. Kiedy istniał rząd „zgody narodowej”:
a) 1921-1922
b) 12.03.1923-23.06.1924
c) 25.02.1932-16.01.1934
d) 1925-1926

15. Ozon to:
a) Obóz Narodowo Radykalny
b) Organizacja Zjednoczenia Obywateli Narodu
c) Obóz Zjednoczenia Narodowego
d) Program publicystyczny Polskiego Radia

16. Połącz osoby z odpowiednimi wydarzeniami/pojęciami:
A. Rydz-Śmigły Edward1. wybitny polski ekonomista
B. Mościcki Ignacy2. główny realizator polityki „równego dystansu”
C. Józef Haller 3. Naczelny Wódz (1935-39)
D. Edward Taylor4. Front Morges
E. Beck Józef 5. prezydent II RP w latach 1926-39

1…. 2…. 3…. 4…. 5….

17. Wyjaśnij daty:
16 XII 1922 – ……………………………………………..
III 1931 – …………………………………………………..
15 VI 1934 – ………………………………………………
1930 – ……………………………………………………….

18. Numerus clausus to:
a) klauzula o wysokości podatków
b) ograniczenie liczby osób pewnej kategorii np. na uczelniach
c) ustawa o nadawaniu numerów identyfikacyjnych ludności żydowskiej
d) wymóg formy notarialnej dla określonych czynności prawnych

19. Jaką nację potępiano w czasie pogromu lwowskiego:
a) żydowską
b) niemiecką
c) ukraińską
d) rosyjską

20. Sanacja to:
a) potoczna nazwa zamachu na Piłsudskiego w maju 1926 r.
b) potoczna nazwa obozu piłsudczykowskiego
c) potoczna nazwa „choroby” państwa polskiego
d) potoczna nazwa ugrupowania centrolewu

21. Czym był Centrolew:
a) przedsiębiorstwo zajmujące sie odlewem żeliwnym
b) ośrodek żydowski we Lwowie
c) traktat miedzy Polską a Rosją
d) sojusz partii centrowych i lewicowych zawiązany w 1929 r.

22. Przedstaw genezę zamachu majowego. Jaką rolę odegrał Piłsudski i jego ideologia?
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..
…………………………………………………………………………………………………………..

Powstanie Legionów Polskich we Włoszech

W 1796r. Polscy patrioci udali się na emigrację do Francji w celu odzyskania niepodległości. Jan Henryk Dąbrowsi prosił o utworzenie Legionów. Został odesłany przez rząd francuski do Napoleona Bonaparte, który wyraził zgodę, ponieważ potrzebował żołnierzy. W 1797r. Dąbrowski sprowadził rodaków do Włoszech, aby służyli u boku Napoleona, który pomoże im odzyskać niepodległość Polski. Nazbierało się ok.7 tyś żołnierzy. Współtwórcami Legionów byli Karol Kniaziewicz, Józef Wybicki i Antoni „Amilkar” Kosiński. Ze znanych oficerów służyli tam m.in. Józef Wielhorski i Franciszek Ksawery Rymkiewicz. Po pokoju z Austrią Legiony przeistoczyły się w korpus posiłkowy Republiki Cysalipińsjiej. Oddział jeden został wysłany do Rzymu, gdzie Francja obaliła rządy papieskie. W 1798 uczestniczył on w obronie miasta przez Austrię. Później część Legionów roztrzygneła o zwycięstwie Francji pod Civita Castellana. Po kolejnym pokoju Legiony nie miały już sensu istnienia. Ogłoszono rozpad ich. Około 6 tyś żołnierzy zostało skierowanych na wyspę San Domingo, gdzie walczyli przeciwko powstaniu niewolników murzyńskich. Pozostali wrócili do Eurpoy, a niektórzy zostali zabici przez tubylców lub na skutek chorób tropikalnych.

Znaczenie Legionów

Legiony miały wielkie znaczenie dla losów Polski. Wykształciły znakomitą kadrę przyszłych oficerów. Stały się symbolem patriotyzmu i wiary w odzyskanie niepodległości przez Polskę. W 1797r. Powstała Pieśń Legionów Polskichwe Włoszech – co stało się hymnem narodowym Polski.

Mazurek Dąbrowskiego wg rękopisu Wybickiego:
Jeszcze Polska nie umarła,
kiedy my żyjemy.
Co nam obca moc wydarła,
szablą odbijemy.

Marsz, marsz, Dąbrowski
do Polski z ziemi włoski
za Twoim przewodem
złączem się z narodem.

Jak Czarnecki do Poznania
wracał się przez morze
dla ojczyzny ratowania
po Szwedzkim rozbiorze.

Marsz, marsz, Dąbrowski…

Przejdziem Wisłę przejdziem Wartę
będziem Polakami
dał nam przykład Bonaparte
jak zwyciężać mamy.

Marsz, marsz, Dąbrowski…

Niemiec, Moskal nieosiędzie,
gdy iąwszy pałasza,
hasłem wszystkich zgoda będzie
jak ojczyzna nasza.

Marsz, marsz, Dąbrowski…

Już tam ojciec do swej Basi
mówi zapłakany:
„słuchaj jeno, pono nasi
biją w tarabany.”

Marsz, marsz, Dąbrowski…

Na to wszystkich jedne głosy:
„Dosyć tej niewoli
mamy Racławickie Kosy,
Kościuszkę, Bóg pozwoli.
Sprawa Polski w Epoce Napoleońskiej:

Wśród ważnych spraw epoki napoleońskiej zajmowała sprawa Polski.
Po III rozbiorze powstał pierwsze organizacje spiskowe mające na celu odzyskanie niepodległości. W 1796r. Podpisano traktat tajny konfederacji, która zapowiadała walkę z 3 zaborcami w łączności z narodem francuskim. We Francji sprawę Polską traktowano z duża rezerwą.

Powstanie listopadowe

Główne Przyczyny:

-nie przestrzeganie konstytucji i nie tolerowanie liberalnej opozycji przez Aleksandra I
-wybuch rewolucji w Paryżu (rewolucja lipcowa 1830) – gdzie obaleno dynastię Burbonów we Francji;
-walka o niepodległość w Belgii – walka o obalenie panowania holenderskiego, co wzbudziło patriotyzm u Polaków
-zagrożenie aresztowaniami członków sprzysiężenia podchorążych Piotra Wysockiego, co przyspieszyło decyzję o wybuchu powstania

Przebieg powstania:

- noc listopadowa – 29 listopada 1830 r. wybuch powstania
- atak na Belweder, jednak nie udany, ponieważ wielki książę -Konstanty ocalał i uciekł z Warszawy
-spiskowcy w zawiązali 1 grudnia Towarzystwo Patriotyczne, gdzie przywódcą został J. Lelewel, Towarzystwo miało charakter rewolucyjny, zażądało zaprzestania rozmów z Rosją i liberalizacji
- pod naciskiem Towarzystwa Rada Administracyjna utworzyła i powołała Rząd Tymczasowy na czele z Czartoryskim, w którego skład wszedł także Lelewel
- 5 grudnia: ogłoszonie dyktatury gen. Józefa Chłopickiego, doświadczonego dowódcy z armii napoleońskiej (przeciwnik powstania, dążył do ugody z Mikołajem I)
- wybranie przez sejm na miejsce Chłopickiego, nowego naczelnego wodza, człowieka o słabych zdolnościach wojskowych – Michała Radziwiłła
- wojna polsko-rosyjska: Rosja – 130 tys. żołnierzy (dowódca feldmarszałek Iwan Dybicz, od czerwca dowództwo przejął Paskiewicz), Polska – 50 tyś. żołnierzy
- bitwa pod Grochowem – obie armie poniosły w niej ciężkie strat
- klęska pod Ostrołęką
- pozbawienie Skrzyneckiego dowództwa – nowym wodzem został gen. H. Dembiński
- armia gen. Paskiewicza zbliża się do Warszawy; 6 września Rosjanie rozpoczęli szturm na Wolę, która została zdobyta
-8 września stolica skapitulowała

Upadek powstania listopadowego

Do upadku powstania i przegrania wojny w dużym stopniu przyczynili się niewierzący w możliwość zwycięstwa i w gruncie rzeczy lojalistycznie nastawieni wobec cara arystokratyczni przywódcy polityczni Adam Jerzy Czartoryski , Bonawentura Niemojowski oraz nieudolni dowódcy: generałowie Józef Chłopicki, Jan Skrzynecki, Jan Krukowiecki, Henryk Dembiński i Maciej Rybiński.

Nie można też zapominać o przewadze militarnej Rosji, nie dającej żadnych nadziei na prowadzenie wojny w dłuższym okresie. Do upadku przyczyniły się także brak większego wsparcia ze strony ludności chłopskiej, wobec negatywnego stanowiska szlacheckich, konserwatywnych władz powstańczych do uwłaszczenia i likwidacji pańszczyzny na wsi.

Powstanie Krakowskie

Wydarzenia powstania:

-Kraków – dogodnym ośrodkiem do prowadzenia działalności konspiracyjnej
-18 lutego wkroczenie wojsk austriackich do Krakowa
-uderzenie spiskowców na Austriaków i zajęcie Krakowa
-utworzonie Rządu Narodowego
-Austriacy wycofują się do Galicji
-ogłoszenie Manifestu Rządu Narodowego
*znosił on wszystkie przywileje stanowe
*oddawał chłopom użytkowaną przez nich ziemię na własność
*uchylał bez odszkodowania pańszczyznę i inne czynsze
-Tyssowski ogłasza się dyktatorem
-ożywienie powstania po przybyciu do Krakowa E. Dembowskiego, który objął urząd sekretarza dyktatora
-chłopi rozbijają wojska powstańcze pod Tarnowem
-śmierć Dembowskiego – przyspieszenie upadek powstania

Wiosna Ludów

Pierwszym krajem, w którym wybuchła rewolucja, była Francja. Zajścia w okresie Wiosny Ludów miały także miejsce w krajach niemieckich. W 1848 roku rewolucja wybuchła także w Królestwie Obojga i Sycylii. W marcu 1848 r. rozpoczęło się tez powstanie na Węgrzech, które miało doprowadzić do wyzwolenia kraju spod panowania austriackiego.

Odpowiedź na Wiosnę Ludów w Paryżu, chęć uzyskania niepodległości Węgier, chęć poszerzenia praw dla Węgrów, kryzys ekonomiczny, wydarzenia rewolucyjne w całej Europie, dążenia do uzyskania reform potrzebnych w całym kraju, najbardziej owładnięta hasłami wyzwolenia była inteligencja. Przyczyny dzieliły sie tez na:
a)robotnicy walczyli o lepsze warunki pracy i płacy oraz chłopi o uwłaszczenie ziem; b)burżuazja walczyła o prawa polityczne, walczyła z monarchią absolutną oraz o równość wobec prawa
c)wysąpienie zniewolonych narodów (Polacy i Wegrzy przeciw Austrii).

Powstanie styczniowe
W styczniu 1863 w Królestwie Polskim stacjonowała 100 tysięczna armia rosyjska. Zamierzona „branka” do wojska została jednakże zbojkotowana i 22 stycznia wybuchło zbrojne powstanie ogłoszone manifestem przez Komitet Centralny Narodowy, który wyłonił Tymczasowy Rząd Narodowy, pod kierownictwem Stefana Bobrowskiego. KCN dekretami uwłaszczył chłopów i obiecał ziemię bezrolnym uczestniczącym w walce. Planowane przez czerwonych na wiosnę powstanie zostało więc znacznie przyspieszone, nie było jeszcze należycie przygotowane, powstańcom brakowało broni i amunicji, kierownictwo powstania było niejednolite i skłócone.
W pierwszych dniach powstania powstańcy uderzyli na rosyjskie garnizony w województwach: podlaskim, augustowskim, płockim, lubelskim i radomskim. Wystąpienia powstańcze 21-25 stycznia miały miejsca m.in. w Małkini, Stelmachowie, Sokołowie, Łukowie, Białej Podlaskiej, Hrubieszowie, Kraśniku, Szydłowcu, Suchedniowie, Bodzentynie. Jednak większość ataków, m.in. z powodu słabego uzbrojenia, została odparta, a powstańcy zaczęli organizować obozy, w których szkolono ochotników.
Rząd Tymczasowy (Oskar Awejde, Narcyz Jankowski, Jan Maykowski i Karol Mikoszewski) początkowo przewidywał, iż wodzem powstania zostanie operujący w województwie płockim Zygmunt Padlewski, jednak niepowodzenia tego ostatniego spowodowały, że dyktatorem powstania mianowano przebywającego w Paryżu Ludwika Mierosławskiego (26 stycznia).
17 lutego Mierosławski przekroczył granicę zaboru rosyjskiego, jednak po dwóch przegranych potyczkach jego oddziału pod Krzywosądzem i Nową Wsią wrócił do Paryża. Ponownie wrócił do Polski po dwóch tygodniach, lecz nie utrzymał już stanowiska dyktatora powstania.
Po kilku tygodniach – w marcu – do powstania przyłączyli się „biali”, przejmując zresztą w krótkim czasie kierownictwo powstania. Stało się to po śmierci przywódców „czerwonych” Stefan Bobrowskiego (w pojedynku) i Zygmunta Padlewskiego, rozstrzelanego przez Rosjan. Od kwietnia wojskami powstańczymi kierowali kolejno gen. Ludwik Mierosławski oraz dyktatorzy powstania gen. Marian Langiewicz i Romuald Traugutt.
Upadek powstania styczniowego
Powstanie ze względu na znaczną dysproporcję sił stron walczących przybrało formę wojny partyzanckiej. Stoczono 1 229 rozproszonych potyczek i mniejszych bitew, w tym 956 w Kongresówce, 236 na Litwie, pozostałe na Białorusi i Ukrainie. Oddziały polskie unikały walnej bitwy, która mogła się zakończyć totalną porażką powstania. W wojskach powstańczych służyło łącznie ok. 200 000 ludzi, jednak jednocześnie w walkach brało udział ok. 30 tysięcy żołnierzy. Zginęło ok. 30 tys. uczestników. Nie nadeszła żadna pomoc z zagranicy, na jaką liczono, zwłaszcza z Francji. Powstanie objęło całe Królestwo, znaczną część Litwy oraz Wołyń i trwało z większą intensywnością ponad rok, a rozproszone oddziały partyzanckie walczyły jeszcze do jesieni. Ostatni oddział powstańczy księdza generała Stanisława Brzóski utrzymał się na Podlasiu aż do wiosny 1865.
Rosjanie rozpoczęli represje natychmiast po stłumieniu powstania. Szczególnie krwawo rozprawili się z powstaniem na Litwie, którą terroryzowały egzekucje generał-gubernatora Michaiła Murawjowa „Wieszatiela”. Rozstrzelali bądź powiesili 700 osób, ok. 40000 wysłano etapami na katorgę na Sybir. Skonfiskowano 1660 majątków szlacheckich, oddając je na licytację lub obdarowując nimi oficerów rosyjskich. W ramach represji miastom, które czynnie popierały powstanie odebrano prawa miejskie, powodując ich upadek, skasowano również wszystkie klasztory w Królestwie, które były głównymi ośrodkami polskiego oporu.

Drogi w Romie
Uliczki w Rzymie są wąskie, zakurzone i tłoczne. Do niedawna poruszanie się w Wiecznym Mieście było bardzo męczące. Dopiero w 45 r. Juliusz Cezar wprowadził Iulia municipalis, które zakazuje poruszania się w Wiecznym Mieście pojazdów ciągniętych przez zwierzęta między świtem a zmierzchem, ograniczając ich ruch tylko do godzin nocnych. Juliusz Cezar stworzył również areae carruces (parkingi).
Niestety nie rozwiązuje to wszystkich problemów. Hałas i tłok na ulicy nadal są nie do zniesienia.
Pojazdy, których używamy w Rzymie to: lektyki lub sella gestatoria (używają ich bogaci rzymianie), essedum (służą do szybkiego poruszania się), cisium, covinnus i birotus to pojazdy używane przez rzymska młodzież, a rheda lub carruca to pojazdy do wolnego przemieszczania się z bagażami, carrucea dormitoria to wygodne pojazdy wykorzystywane na długie podróże, natomiast plaustrum i sarracum służą do przewożenia materiałów budowlanych.

Termy
Termy to ośrodek życia kulturalnego i społecznego w Rzymie. Spotykają się tu wszyscy Rzymianie i goście przyjeżdżający do naszego miasta. Każdego dnia przychodzi tu tysiące osób nie tylko w celu zażycia kąpieli, ale również aby pospacerować, zjeść, napić się, podziwiać dzieła sztuki, uczestniczyć w publicznych odczytach i spektaklach lub po prostu-aby spotkać się z przyjaciółmi i poznać nowych ludzi. Termy otwierane są o godz. piątej rano czasu rzymskiego, ale kąpieli zażywamy dopiero od godz. siódmej. Wejście do term jest bezpłatne, ale za wszystkie pozostałe usługi term się płaci. Do term nie zabieramy ręczników, są one do kupienia na miejscu. Termy są dostępne dla kobiet, ale nakazuje się im korzystania z innych pomieszczeń, niż tych przeznaczonych dla mężczyzn.

Warto zobaczyć w Rzymie.

W tym rozdziale mojego przewodnika pokaże państwu miejsca, które warto zobaczyć będąc w Romie.

Via Apia
Nazywana ,,Królową Dróg” zbudowana w 312 roku przez Appiusza Klaudiusza, łączy Rzym z Kapuą. Jest to pierwsza droga zbudowana w państwie rzymskim. Via Appia jest najważniejszą drogą komunikacyjną całego imperium.

Utiopia Nerona
Domus Aurea to dom zbudowany dla cesarza. Pełen przepychu, bogactwa i jakiejś wewnętrznej godności. Neronowi właśnie na takim domu zależało najbardziej. Na pałacu, który mógł nazwać cesarskim. Przed budynkiem znajduje się ja z większych rzeźb świata starożytnego. Kolosalny posąg Nerona wielkości 51 m. Pałac nie jest przeznaczony do zwiedzania.

Koloseum
Amphiteatrum Novum to symbol Wiecznego Miasta i całego Imperium. Koloseum to jedyny w Rzymie teatr na wolnym powietrzu. Odbywają się ty walki gladiatorów i vanationes czyli polowania. Do Koloseum prowadzi 80 bram. Wejście płatne.

Dom cesarzy
Palatinum to miejsce gdzie wg legendy Romulus założył Rzym. Teraz wielu cesarzy zakłada tam swoje pałace, do których wejście jest zabronione, ale można je podziwiać od zewnątrz.

Forum Romanum
Forum Romanum to bijące serce Imperium, zajmuje kwadratowy teren zamknięty między Palatynem, wzgórzem Celius i Kapitolem. Początkowo miejsce było przeznaczone na działalność: polityczną, handlowa i rytualną. Jednak teraz kwitnie tam jedynie działalność polityczna i religijna. Nie dostępne do zwiedzania.

Kolumna Trajana
Kolumna Trajana, a właściwie Pomnik Zwycięstwa stoi w centrum Forum Ulpium. Pokryta płaskorzeźbami przedstawiającymi podboje rzymskie, z posągiem Trajana na szczycie. Dostępna do zwiedzania, bezpłatna.