Poziom jednostki :

– w 1991 po starciach na Litwie Michaił Gorbaczow utracił poparcie swoich wcześniejszych zwolenników, natomiast wpływy zyskał jego współpracownik, prezydent Rosji ? Borys Jelcyn, zwolennik gruntownych zmian, m.in. podziału ZSRR,
- w czerwcu 1991 r. Borys Jelcyn zwyciężył w wyborach prezydenckich w Federacji Rosyjskiej, co wzmocniło siły demokratyczne Rosji,
- Gorbaczow dążył do przełamania wieloletniej stagnacji, tę wewnętrzną politykę przebudowy nazwano pierestrojką, jej głównym elementem była głasnost?, która stworzyła warunki do demokratyzacji życia społecznego m.in. dzięki zniesieniu cenzury i wycofaniu z konstytucji zapisu o kierowniczej roli KPZR, jednak partia nadal sprawowała rzeczywistą władzę i manipulowała informacjami.

Poziom państwa :

- w latach rządów Chruszczowa i Breżniewa nie poprawiła się sytuacja materialna ludności ZSRR i krajów komunistycznych; zastój gospodarczy przekształcał się stopniowo w kryzys; zarobki wszystkich pracowników w ZSRR były niemal identyczne i w praktyce nie zależały od jakości wykonywanej pracy, co powodowało niską wydajność,
- gospodarkę centralnie sterowaną charakteryzowały zła organizacja pracy, korupcja oraz marnotrawstwo surowców i energii,
- dodatkowo wiele radzieckich eksperymentów gospodarczych, np. odwracanie biegu rzek w celu nawadniania pustyń, czy gwałtowne zwiększenie ilości stosowanych nawozów sztucznych, doprowadziły do katastrof ekologicznych,
- sukcesy ekonomiczne istniały jedynie na papierze w fałszowanych statystykach i chociaż w ZSRR było faktycznie o 2,4 raza więcej traktorów niż w USA, to większość z nich była niesprawna,
- małe nakłady na naukę spowodowały obniżenie poziomu edukacyjnego, niski był też poziom bezpłatnej opieki medycznej; szerzył się też alkoholizm,
- malała wiara w komunizm ? komunistyczne ideały stawały się jedynie propagandowymi sloganami,

Poziom międzynarodowy :

- najważniejszym celem polityki zagranicznej Reagana było zwalczenie ?Imperium zła?, czyli ZSRR, CIA przeszła do aktywniejszych działań wywiadowczych, pozyskując do współpracy coraz więcej radzieckich oficerów i dyplomatów zniechęconych do komunizmu m.in. nędzą i korupcją panującą w ZSRR; jednocześnie zmniejszyła się liczba agentów pracujących na rzecz ZSRR ze względów ideologicznych, większość angażowała się wyłącznie dla pieniędzy,
- innym sposobem osłabienia ZSRR były działania gospodarcze Reagana, który w odróżnieniu od dużej części lewicowych intelektualistów, nie wierzył w dane statystyczne publikowane przez komunistów; uważał, że radziecka gospodarka znajduje się na krawędzi katastrofy i aby przyspieszyć jej załamanie wprowadził ograniczenia na sprzedaż towarów i usług do bloku wschodniego; w rezultacie eksport nowoczesnych technologii z Europy Zachodniej i USA do ZSRR zmniejszył się o 80 %,
- USA rozpoczęły wyścig zbrojeń, chcąc doprowadzić przeciwnika do ?zazbrojenia się na śmierć?; wzrost zamówień dla armii napędzał koniunkturę na Zachodzie, natomiast gospodarki krajów komunistycznych pogrążały się w kryzysie; ZSRR poniósł ogromne straty, gdy próbował odpowiedzieć na ogłoszony przez prezydenta USA plan budowy systemu obrony przed rakietami batalistycznymi w oparciu o sieć uzbrojonych satelitów, nazywany potocznie planem gwiezdnych wojen,
- Stany Zjednoczone nakłoniły Arabię Saudyjską do zwiększenia sprzedaży ropy, obiecując w zamian nowoczesną broń; spowodowało to obniżenie światowych cen ropy z 30 do 12 USD za baryłkę; dochody ZSRR ze sprzedaży ropy zmniejszyły się o 50 %, co stanowiło poważny uszczerbek dla finansów państwa; ZSRR próbował ratować swoją gospodarkę, zwiększając sprzedaż złota, jednak Amerykanie nakłonili RPA, największego producenta złota, do zwiększenia jego wydobycia; podobnie jak w przypadku ropy dochody Związku Radzieckiego zmniejszyły się.

Początki tworzenia się kultury Greckiej maja miejsce już za panowanie króla Minosa, który sprawował swoją władze na terenie Krety. Działania archeologów dowodzą, że w kulturze minojskiej od 3000r p.n.e do 1400 r p.n.e został zbudowany jeden z pierwszych zabytkow pałacowych, jakim był Pałac w Knossos (zwany Pałacem Minosa), który był pozbawiony wszelkich fortyfikacji co oznaczać może względny spokój, a także hegemonię tej kultury w tym rejonie. Około roku 600 p.n.e. wyodrębniły się dwa porządki architektoniczne : dorycki, czyli przysadzisty i surowy oraz joński, więc bogaty, elegancki i lekki. Porzadek dorycki szczególnie rozpowszechnione był na greckim stałym lądzie i w Italii, podczas gdy jońśki głownie wystepował w Azji Mniejszej i na wyspach. W okresie Peryklesa (?złoty wiek Peryklesa?) bujnie rozwijała się architektura i powstał nowy, trzeci porządek architektoniczny: koryncki z głowicą kolumny w kształce lisci akantu. Z tego okresu pochodzi m.in. Partenon na Akropolu- w całości zbudowany z marmuru.

Kontynuując watek budownictwa greckiego należy przeskoczyć aż do czasów panowania Aleksandra Wielkiego, ponieważ to w tym okresie doszło do osiągnięcia nowych perspektyw w tej kategorii. Macedoński hegemon podkręcił tempo budowania miast, które teraz o wiele szybciej powstawały, czego powodem były intensywne podboje. Nowe straozytne aglomeracje budowano z duzym rozmachem. Wykorzystywano zazwyczaj schemat ulic przecinających się pod katem prostym, które unowocześnione urządzeniami wodociągowymi oraz kanalizacyjnymi. Dowodem tego są wykopaliska w Pergamonie oraz Priene. Najcześciej ówcześni architekci skupiali budynki głownie wokół rynku. Na skutek bardzo szybko rozwijającej się kultury powstało wiele budowli kultowych, gdzie z pośród nich warto wymienić ogromną świątynię Apollona znajdującą się niedaleko Miletu. Grecy dla potrzeb handlu zbudowali także liczne obiekty portowe, wyposażone w latarnie morskie. Władcy oraz arystokracja grecka wznosiła ogromne i przepiękne pałace królewskie, teatry, termy, gimnazja. Warto dodać, że wszystkie te nieruchomości były bardzo bogato zdobione być może pod wpływem sztuki orientalnej.

Logicznie myśląc osiągnięcia w kategorii budowlanej nie mogły powstać bez wcześniejszych odkryc naukowych w dziedzinie matematyki czy tez mechaniki. Dobrym podłozem do działania w tej sferze stało się założenie przez Ptolemeusza i Demetriusza w roku 285 p.n.e. pierwszej w dziejach akademii nauk pod nazwą Muzaionu w Aleksandrii. Uczeni, przybywający tam z całego świata hellenistycznego mniej czasu poświęcali na nauczanie, a bardziej skupiali się na budownictwie za co obficie byli wynagradzani przez króla. Przy akademii znjodwała się bogato wyposazona ( 700 tys zwojów papirusowych) biblioteka, która była kopalnia wiedzy dla greckich geniuszy. Do pracy dostępne tez były rożne specjalistyczne pracownie tak więc wystarczyło tylko odrobine chęci i wysiłku, aby unowocześnic życie Greków.

Ogromnym osiągnięciem stało się napisanie za sprawą wybitnego matematyka Euklidesa z Aleksandrii podręcznika geometrii Pt. ?Stoicheia geometrias? (Elementy geometrii), który obowiązywał aż do XIX wieku i osiągnął liczbę 1700 wydań. Powszechnie znane prawo o zanurzaniu ciała w wodzie czy tez wykrycie liczby Pi jest zasługą działalności Archimedesa z Syrakuz (III w. p.n.e). Popularność pracy niewolniczej przyczyniła sie do zahamowania rozwoju mechaniki, dlatego tez wynalezione przez Archimedesa śruby, czy tez młyny wodne nie znalazły w starożytności zastosowania praktycznego i musiały czekać Az do czasów nowoczesnych na swoje wykorzystanie.
Postęp nauk matematycznych wywarł ogromny wpływ na rozwój geografii i astronomii. Dzięki wyprawom Aleksandra Wielkiego na Wschód starożytni Grecy otrzymali wiadomości o wschodniej części Europy natomiast ekspedycje Pyteasza z Massalii (dzisiejsza Marsylia) poinformowały ówczesnych o części północnej.
Osiągnięciem, które wywarło ogromny wpływ na postęp nauki napisanie ?Geografii? przez Eratostenesa, który to stworzył podwaliny pod rozwój geografii matematycznej. Uczony ten dokonal obliczenia obwodu Ziemi (z niewielką pomyłką), po raz pierwszy wykreślił południki i równoleżniki, dzięki czemu starał się dokładnie określic położenie danej miejscowości.
Jeśli chodzi o astronomię to warto wspomnieć o Arystarchu z Samos działającego w latach 320-250 p.n.e. Usiłował on matematycznie wyznaczyc odległość Słońca i Księżyca do Ziemi. Co więcej to on jako pierwszy wysunął przypuszczenie, że to Ziemia i inne planety krążą wokół Słońca a nie odwrotnie. Materiał ten został dopiero prawidłowo i mocno uargumentowany przez Mikołaja Kopernika w XVI wieku.

Jak wiadomo wszystkie wymienione wyżej osiągniecia trudno by było zapisać i zachować bez wcześniejszego powstania pisma. Wiadoma sprawą jest, że kultura grecka stała się fundamentem kultury zachodniej. W początkach okresu archaicznego na bazie alfabetu fenickiego powstał alfabet grecki. W tym samym czasie, w latach 750-700 p.n.e powstal najwybitniejsze dzieła starożytnego świata ?Iliada? i ?Odyseja? autorstwa Homera. Poematy te sławia triumfalny powrót Odyseusza spod Troi. Homer i Hezjod stworzyli też najstarsze źródła wiedzy o mitologii greckiej, która stanowiła swoisty kodeks etyczny wyznaczający miejsce człowieka w ustalonym porządku świata.
Literaturze starożytnej najowocniejszy rozkwit przypada na wiek III i II p.n.e. wtedy to powstają ?Historiae? (II w p.n.e.) Polibiusza. Dzieki znaleziskom papirologicznym dowiadujemy się, że literatura hellenistyczna miała charakter dworski, elitarny. Cechowała ja ponadto uczoność, czego dowodem są utwory Kallimacha z Cyreny (III w. p.n.e.).
Procesje dionizyjskie i tradycja pompatycznego świetowania sprawiały, że literaci stworzyli nowe gatunki literackie. I tak na przykład Arystofanes wykreował komedię staroattycką,
Sofokles i Eurypides ? tragedię grecką. W tym czasie działali również inni twórcy teatru greckiego m.in. Ajschylos. Jeśli chodzi o tresci utworów to Komedia stroattycka miała charakter satyry politycznej, w której dzięki ustrojowi demokratycznemu i swobodzie wypowiadania się poeci mogli atakowac znane osobistości oraz rózne przejawy życia politycznego i społecznego. Tragedia natomiast nawiązywała do sfery mitu. Jedynym wyjątkiem jest dzieło Ajschylosa Pt. ?Persowie?, mówiące o bitwie pod Salaminą. Widzowie nie tylko z łatwością dostrzegali zawarte w tragediach aluzje do wydarzeń aktualnych, ale przede wszystkim odczytywali w nich echa sporów toczących się w polis wokół niejednokrotnie trudnych problemów.

Również i rzeźba w okresie hellenistycznym przeżywała żywiołowy rozwój. Wiązało się to z tendencja ozdabiania placów i budynków publicznych posagami wybitnych władców czy ludzi zasłużonych dla danego miasta, a bibliotek posagami filozofów i pisarzy. Sytuacja ekonomiczna sprawiła, że w wielu domach prywatnych zapanowal zwyczaj kolekcjonowaia posągów, co wpływało na pobudzenie aktywości rzeźbiarzy. Słynne dotychczas dzieło ?Dyskobol? Myrona jest doskonałym dowodem na to, że coraz wiecęj powstawało rzeżb z wizerunkiem zyjących współcześnie niż bogów. Różne były tendencje ożywiające ówczesną rzeżbę, za najważniejszą trzeba uznać skłonność do patosu, do pokazywania gwałtownych nastrojów i uczuć ludzkich. Najlepszym przykładem tego stylu sa posągi umierających Galatów z końca III wieku.

Jeśli chodzi o malarstwo to jego zadaniem również było utrwalenie wielkich osiągnięć władców. Co prawda z tego okresu niewiele dzieł się zachowało, ale daja o nich pojęcie pozostałe mozaiki naśladujące obrazy znakomitych mistrzów. Do najsłynniejszych mozaik należy słynna bitwa pod Issos z 323 roku, przedstawiające Aleksandra Wielkiego i Dariusza III. Rozkwit przezywało tez malarstwo krajobrazowe, rodzajowe jak również przedstawiające scenki z życia.

Na samym końcu chciałabym opisać filozoficzna stronę kultury greckiej. Przedmiotem badań stał się człowiek, jego szczęscie i sposoby jego osiągnięcia. Powstało wiele nurtów tej dziedziny. I tak szkoła cyników głosiła, że jedynym dobrem jest cnota, która jest dostepna dla każdego człowieka, niezależnie od pozycji społecznej. Pomimo popularności jaką cieszyły się te poglądy największy wpływ na społeczeństwo odniosły szkoły stoicka i epikurejska. Założycielem pierwszej był Zenon z Kition na Cyprze, który dział w Atenach i nauczał w Stoa Poikille (stad nazwa szkoły). Podobnie jak cynicy uważali stoicy cnote za najwyższe dobro, różnili Się jednak od nich praktycznymi konsekwencjami tego pogladu. Stoicy starali się pogodzic człowieka z istniejącymi stosunkami, nakładając na niego obowiązek współzycia z innymi ludźmi w ramach jednego panstwa światowego. Filozofia ta zakładala równośc ludzi do osiągniecia ideału. Jeśli chodzi o Epikura z Samos założyciela szkoly epikurejskiej, to twierdził on wraz ze swoimi uczniami, że cnota nie jest dla człowieka ostatecznym celem, a tylko środkiem do jego osiągnięcia. Epikurejczycy twierdzili,iż człowiek powinien odsunąć się od obowiązków wobec panstwa i zyć w odosobnieniu. Te działania prowadziłyby do osiągnięcia zupełnego szczęścia. Wyzej wymienione nurty odnosiły się do natury ludzkiej, do osiągnięcia stanu szczęścia, jednak nie tylko na ten temat starożytni filozofowie rozmyslali całymi dniami. Ogromną zagadka dla nich było to, skad wziął się świat, z czego powstal, co jest jego cząstką budulcową. Wielu z nich próbowało znaleźć odpowiedz na te pytania. Najsłynniejsze twierdzenia wysnuli tzw. jońscy filozofowie przyrody. Grupe tę tworzyli: Heraklit, który twierdzil, że swiat złożony jest z ognia, Anaksymenes, który dowodził, że cząstką, z której powstal świat jest powietrze. Anaksymander uwazał, że swiat zrodził się z apejronu ?bezkresu. Tales sądził, że świat powstał z wody. Dla demokryta arche był atom, natomiast dla Parmenidesa- byt.

Bibliografia:
1.Historia Powszechna, J. Wolski, wyd. PWN, Warszawa 1992
2.Mała encyklopedia Kultury Antycznej, pod red. Zdzisława Piszczeka, wyd. PWN, Warszawa 1990
3.Historia Repetytorium, M.Chmaj, W. Sokół, J. Wrona, wyd. Branta, Bydgoszcz-Warszawa- Lublin 2006.
4.www.wikipedia.pl

W dziejach średniowiecznej Europy zdarzało się wiele prób jej zjednoczenia za sprawą ambicji władców różnych państw. Niektórzy próbowali dokonać tego siłą, inni na drodze pokojowej, zawiązując koalicje, pakty czy porozumiewając się z władcami innych narodów. Po upadku Cesarstwa Rzymskiego wielu próbowało zaprowadzić w Europie własną hegemonię.
Pierwszą wartą uwagi osobą był Karol Wielki. Toczył on liczne wojny, pokonał i zmusił Sasów do przyjęcia chrześcijaństwa, podbił państwo Longobardów we Włoszech, tym samym wzmacniając swój autorytet w Państwie Kościelnym. Toczył długie walki z Arabami w Hiszpanii, doprowadzając w ich wyniku do rozszerzenia posiadłości frankijskich po rzekę Ebro na zachodzie, dając tym samym bazę do późniejszej rekonkwisty. Rozbił także państwa Awarów i narzucił zwierzchnictwo Słowianom połabskim, co umocniło granice frankijskie na Łabie i Dunaju (granica na wschodzie). Uwieńczeniem sukcesów Karola Wielkiego była jego koronacja na cesarza odrodzonego Cesarstwa Zachodniorzymskiego w Rzymie po trzydziestu latach rządów, mająca być świadectwem odrodzenia jedności chrześcijańskiego Zachodu.
Niestety, imperium Karola Wielkiego okazało się nietrwałe i na mocy traktatu z Verdun po jego śmierci nastąpił podział ziem między trzech synów Karola. Lecz odtąd idea karolińska przyświecała późniejszemu uniwersalizmowi cesarskiemu i była wzorem dla wielu późniejszych władców średniowiecznej Europy, np. Ottona III.
Otton III zasiadł na tronie cesarskim pod koniec X wieku. Był on wielkim przyjacielem i sojusznikiem Bolesława Chrobrego władającego wówczas Polską. Na pamiętnym zjeździe gnieźnieńskim przedstawił swój utopijny pomysł zjednoczenia Europy. Chciał on podzielić ją na dwie części. Pierwszą cześć stanowić miało Bizancjum, drugą – Zjednoczona Europa. W skład Zjednoczonej Europy miała wchodzić Słowiańszczyzna (a na jej czele Bolesław Chrobry), Germania, Italia i Galia. Na każdym z tych czterech regionów miał panować inny władca, jednak wszyscy mieli prowadzić wspólną politykę, nie wywołując wojen. A zatem Otton III odchodził od ekspansji. Wszystkie państwa tworzące cesarstwo miały mieć te same prawa. Władza zwierzchnia spoczywałaby w rękach cesarza, a w sprawach duchowych – do papieża. Otton III marzył o braku podziałów między państwami, chciał utworzyć jedno wielkie. Przystępując do realizacji tego planu cesarz najpierw obsadził Stolicę Apostolską – Rzym ludźmi sobie oddanymi. Aby zbliżyć się ze wschodem wprowadzono na dwór cesarski wschodni ceremoniał. Stolica cesarstwa została przeniesiona do Rzymu. Powstało wiele urzędów, które nawiązywały w swojej działalności, ewentualnie w nazwie do urzędów starożytnego imperium. Do Konstantynopola Otton III wysłał poselstwo z prośbą o rękę jednej z córek cesarskich. Ponieważ na wschodzie nie było męskiego potomka, a zatem nie było następcy tronu, małżeństwo z cesarzówną dawało szansę scalenia całego imperium. Wizja Ottona, była wizją, która dotyczyła cesarstwa stworzonego na drodze pokoju. Miało być to państwo chrześcijańskie, a cesarz miał być jedynie zwierzchnikiem równorzędnych władców. Projekt zakładający zjednoczenie metodami pokojowymi, mimo ambitnych założeń, nigdy nie został zrealizowany, gdyż Otton III zmarł w 1002 roku.
Kolejni następcy Ottona mieli inne wizje zjednoczenia Europy. Zaniechali pokojowych metod na rzecz agresywnej polityki zagranicznej. Henryk II prowadził wojny z Bolesławem Chrobrym o Milsko, Miśnię i Łużyce, a także o wpływy na Czechach. Jednak przegrał tą walkę.
Sto pięćdziesiąt lat później, inny cesarz, Fryderyk I Barbarossa próbował umocnić władzę w rozbitej politycznie Rzeszy, a następnie inspirowany dokonaniami Justyniana Wielkiego i Karola Wielkiego, starał się zrealizować plany poszerzenia granic Rzeszy, skupiając się na ekspansji terytorialnej i rozszerzaniu swoich wpływów. Przyjął hołd lenny od Bolesława Kędzierzawego i zorganizował kilka wypraw na tereny Italii podporządkowując sobie niektóre miasta i narzucając im swoje zwierzchnictwo. Chcąc pokazać swą mocną pozycję jako cesarza i dowieść swoich zdolności przywódczych, Fryderyk Barbarossa zorganizował III krucjatę. Jej celem było odzyskanie utraconej w 1187r. Jerozolimy. Wyprawę zakończyło utonięcie cesarza w trakcie kąpieli rzecznej. Na tych wydarzeniach opiera się legenda mówiąca, iż Fryderyk nie utonął i pojawi się, gdy Niemcy będą go potrzebować.
Jako że fundamentalne znaczenie w średniowieczu miało chrześcijaństwo, niektórzy duchowni dążyli do podporządkowania sobie cesarzy i rządzenia całą chrześcijańską Europą. Uniwersalizm papieski próbował wprowadzić jako pierwszy papież Grzegorz VII, przeprowadzając reformy w kościele i ustanawiając Dictatus Papae, próbując tym samym przekonać, że to papieże powinni być zwierzchnikami władców świeckich. Przez to zawiązał się spór o inwestyturę między nim a Henrykiem IV, ostatecznie rozstrzygnięty na korzyść Grzegorza VII. Po wielu latach ponownie doszło do sporu o inwestyturę, tym razem między Aleksandrem III a Fryderykiem Barbarossą. I ponownie spór rozstrzygnął się na korzyść papieża, potwierdzając tym samym wyższość biskupów Rzymu nad cesarzami i ich władzę w chrześcijańskiej Europie. Późniejsi władcy kościelni, np. Innocenty III, również mieli prawo do odsuwania od władzy niesubordynowanych władców i powoływania na ich miejsce nowych
Długotrwała średniowieczna rywalizacja o pozycje hegemona w Europie i próby zjednoczenia jej wycisnęło głębokie piętno na kulturze i odbiło się w świadomości całego kontynentu. Każda kolejna próba stworzenia jednego, wielkiego państwa europejskiego kończyła się fiaskiem. Idea zjednoczonej Europy Karola Wielkiego była napewno śmiała i odważna, ale zupełnie nierealna, gdyż poza wewnętrznymi kłopotami imperium, wpływ na powodzenie planów Karola miała również sytuacja europejska w tamtym czasie. Wizja Europy podporządkowanej jednemu cesarzowi niemieckiemu była z góry skazana na niepowodzenie, ponieważ godność cesarska związana była z panowaniem nad Italią, co zmuszało tamtejszych władców do prowadzenia wojen na półwyspie, a to w konsekwencji osłabiało ich pozycję w samej Rzeszy. Jedynie idea Europy podporządkowanej papieżowi była najbardziej udana. Pomimo braku bezpośredniego wpływu na politykę wewnętrzną poszczególnych państw, Europa aż do końca średniowiecza była silnym monolitem kulturowo- religijnym, co sprzyjało umacnianiu pozycji papieży.
Łacina jako język obowiązujący we wszystkich krajach chrześcijańskich, chrześcijaństwo jako wspólna religia tych krajów oraz system feudalny, to czynniki, które utrzymywały Europę w jedności, niezależnie od starań władców poszczególnych narodów. Gdy dodamy do tego wspólnych wrogów, Arabów, otrzymamy podstawy jedności kontynentu.

Bibliografia:
aula.pl
historicus.pl
historycy.org
Encyklopedia WIEM
pl.wikipedia.org
gotyx.pl
wiw.pl
Historia powszechna PWN

Jako temat mojej pracy wybrałem charakteryzację wojny stuletniej. Dlaczego? Głównym czynnikiem, który mnie do tego skłonił jest fakt, że to w końcu najdłuższy konflikt w historii ludzkości. Już czytając samą nazwę nasuwa się główne pytanie ? Czemu ta wojna trwała tak długo? Mam nadzieję, że moja praca, choć w małym stopniu pomoże czytelnikowi odpowiedzieć na to pytanie. Zacznijmy jednakże od podstawowego zagadnienia ? genezy konfliktu.

GENEZA:
Jak w przypadku większości wojen, nie było jednego, konkretnego powodu do walki. Można powiedzieć, że kilka pomniejszych wydarzeń doprowadziło do swoistego punktu kulminacyjnego. Zacznijmy właśnie od nich.
Mamy początek XIV wieku. Francja dąży do opanowania leżących na jej terytorium resztek dziedzicznych posiadłości angielskiej dynastii Plantagenetów (Gujenny z Bordeaux) .Dodatkowo, rości sobie prawa do bogatej Flandrii, którą Francuzi zajęli w 1328. W samej Flandrii wywołuje to wręcz oburzenie, ponieważ głównym dochodem mieszczan jest wyrób sukien z angielskiej wełny. Warto dodać, że ruch antyfrancuskie były wspierane przez Anglików.
Kolejnym wydarzeniem, które miało wpływ na owy konflikt był spór dwóch rodów arystokratycznych o tron Anglii. Podzieliło to nawet sam ród królewski, a dokładniej ówczesnego króla Edwarda II i jego żonę Izabelę. Królowa szybko opuściła kraj i znalazła schronienie we Francji (była bowiem córką Filipa IV). Do Anglii powróciła w 1321 w towarzystwie zbrojnych. Edwardowi II nic nie pozostało jak abdykować i dać się aresztować. Oficjalnie tron objął jego syn ? Edward III, jednakże faktyczną władzę sprawowała tak naprawdę Izabela.
Dopiero w roku 1330 Edward III osiągnął pełnoletniość, a spór francusko-angielski powoli zaczął osiągać punkt kulminacyjny. Młody król przepełniony ambicją zaczął rościć sobie prawa do byłych lenn angielskich na terenie Francji, a także o sam tron francuski, z racji, że był spokrewniony z Filipem IV Pięknym. Jednakże prawo nie akceptowało dziedziczenia tronu z linii żeńskiej i tron objął Filip VI Walezjusz.
Ostatnim krokiem do rozpętania wojny okazało się poparcie Szkocji ze strony Francji oraz pomoc powstańcom Flandryjskim okazywana przez Anglików.

PRZEBIEG:
Oficjalnie konflikt rozpoczął się w roku 1337, jednak pierwsza bitwa miała miejsce dopiero w 1340 w zachodniej Flandrii u wybrzeży miejscowości Sluis. W jej wyniku flota francuska została wręcz zdewastowana. Następna bitwa, tym razem już na lądzie była równie tragiczna w skutkach dla Francji. Miała ona miejsce w 1346 r. pod Crecy. Następnie nastąpił okres ?czarnej śmierci? w całej Europie. Jak można się łatwo domyśleć owa epidemia dżumy zmniejszyła populację obu państw prawie o 1/3 i spowodowała poważne skutki demograficzne, kulturowe, a także mocno uderzyła w morale obu ludności. Następną bitwę stoczono w 1356 pod Poitiers. Była to druzgocąca porażka dla Francuzów. Ich lepiej zorganizowane wojska zostały z łatwością pokonane przez elitarnych angielskich łuczników. Co najgorsze, król Francji Jan II Dobry dostał się do niewoli. Chaos spowodowany w państwie brakiem władcy spowodował wybuch powstania chłopskiego oraz wystąpień Stanów Generalnych. Kolejny władca, Karol V Mądry został zmuszony do zawarcia pokoju w 1360 r. w Bretigny. Francja musiała zapłacić okup Anglii wynoszący dwukrotną sumę rocznych dochodów państwa, a także oddać część ziemi.
Po pięciu latach, w 1365 r. wojna rozpoczęła się na nowo, lecz nie na długo, bo w 1375. r zawarto kolejny rozejm. W 1413 r. Henryk V, król Anglii podjął jednak na nowo działania wojenne. Tym razem Francuzi byli lepiej przygotowani i pomimo unikania większych potyczek, powoli odzyskiwali stracone ziemie. Niestety po niedługim czasie znów rozpoczęła się zła passa dla Francji. W 1415 r. powtórzyła się historia z Poitiers. Pod Azincourt angielscy łucznicy po raz kolejny rozgromili francuskie wojska, po czym dość szybko zajęli Normandię. Zmusiło to chorego psychicznie króla Karola VI Szalonego do podpisania rozejmu w 1420 r. Wtedy podjął najgorszą decyzję swojego krótkiego życia, bowiem jako następcę tronu zapisał syna angielskiego króla ? Henryka VI Lancastera. Dodatkowo Francja została podporządkowana Anglii i podzielona na małe księstwa.
Skutki owego traktatu były wręcz tragiczne. Zarówno Karol jak i Henryk niedługo po tym wydarzeniu zmarli. Nowym władcą Francji zostało koronowane niemowlę ? Henryk VI. Syn Karola VI Szalonego (Karol VII), któremu pierwotnie należał się tron uciekł na południe, w okolice Orleanu. Mimo wielkiego niezadowolenia w kraju już tylko w obrębie tego miasta działał ruch oporu.
W następnych latach Anglicy zajęli się tłumieniem w okupywanej Francji ruchu oporu. Gdy nastąpiło oblężenie Orleanu, miasta, które było centrum ruchu wyzwoleńczego, wydawało się, że wszystko jest stracone. Nastąpiło wtedy wydarzenie bardziej pasujące do książki, czy filmu niż do rzeczywistości. Pewna młoda dziewczyna z Lotaryngii stanęła przed Karolem VII oświadczając mu, że dostała misję od Boga, by wyswobodzić Francję, a na tronie osadzić prawowitego władcę. Była to Joanna d?Arc (vel Dziewica Orleańska), kobieta, która rozbudziła w swoich rodakach patriotyzm i wolę walki w takim stopniu, że udało jej się z pomocą małych oddziałów odbić Orlean z rąk Anglików, a następnie zdobyć Reims. Właśnie w tym mieście udało jej się zrealizować swoje życiowe marzenie, bowiem w tamtejszej katedrze Karol VII został ostatecznie koronowany na króla Francji.
Karol (nie Kasiarz z 1G) okazał się świetnym nowym władcą. Już na początku panowania podjął wiele trafnych i korzystnych dla państwa decyzji. Na początku uznał suwerenność Burgundii, która wcześniej wspierając Anglię zdecydowała się na pomoc Francji, dzięki czemu sprzymierzone wojska szybko zdobyły Paryż. Korzystając z rozejmu zawartego w 1444 roku król zreformował armię, podporządkował sobie zbuntowane księstwa francuskie, zwolnił poddanych od kilku podatków oraz oczyścił państwo z licznych band złodziei. Po tych wszystkich reformach już w 1449 r. francuski władca zgodnie z zasadą ?należy kuć żelazo, póki gorące?, postanowił na nowo ruszyć przeciwko Anglii. Bitwy pod Formigny (1450 r.) i pod Castillon (1453 r.) przesądziły o zajęciu przez Francuzów Normandii i Gujjenny. Okazały się również ostatnimi potyczkami podczas tej wojny.

ZAKOŃĆZENIE:
Wojna stuletnia oficjalnie zakończyła się w 1453 r. bez żadnego traktatu pokojowego. Jakie jej były skutki? Może zacznijmy od Francji:

Francja – Zarówno rycerstwo francuskie jak i angielskie zostało zrujnowane. Karol VII ostatnie lata swych rządów poświęcił na odbudowę swego państwa, co udało mu się dość skutecznie. Jego syn Ludwik zaczął rządzić w prowincji Delfinat na południu państwa. Po 20 latach ostatecznie odsunął od władzy wszystkich urzędników królewskich i powołał własny, samodzielny parlament. Jak łatwo się domyślić, król nie mógł tolerować takiej sytuacji i wysłał swe wojska do Delfinatu. Ludwik uciekł do Burgundii szukając tam schronienia, a we Francji nareszcie nastała równowaga w całym państwie.
Anglia ? Wojna odbiła się na gospodarce Anglii w o wiele gorszym stopniu. W samym państwie rozpoczęły się walki wewnętrzne, co po stuletnim konflikcie jeszcze bardziej osłabiło armię. Można rzec, że były jedynie dwa pozytywne skutki tej wojny. Pierwszym było panowanie Wyspami Normandzkimi i jeszcze przez pewien czas Calais. Natomiast drugim tytuł króla Francji, który paradoksalnie dostawał każdy władca angielski przez jeszcze sto lat.

BIBLIOGRAFIA:
- pl.wikipedia.org
- kolos.math.uni.lodz.pl
- historycy.org

W swojej pracy chciałem porównać strukturę i organizację armii rzymskiej w okresie zarówno republiki jak i cesarstwa, które różniły się prawie pod każdym względem. Na początek warto jednak sobie przypomnieć bardzo ważne wydarzenie, wręcz kamień milowy, który zmienił całkowicie oblicze rzymskiej armii. Była to reforma wojskowa Gajusza Mariusza.

REFORMA WOJSKOWA:
Po zakończeniu II wojny punickiej w Rzymie nastąpił niż demograficzny. Miało to straszne odzwierciedlenie w armii. Senat prowadził wojnę na kilka frontów. Nieustanne walki wymagały coraz więcej żołnierzy, jednak z powodu spadku ludności brak było nowych rekrutów. Władze zostały, więc zmuszone do przedłużenia służby wojskowej. Wpłynęło to poważnie na i tak już bardzo niskie morale żołnierzy, którzy pragnęli wrócić do domu, do swych rodzin. By poprawić ową sytuację ówczesny trybun Tyberiusz Grakchus w 133 r. p.n.e. zaproponował reformę agrarną. Polegała ona na ograniczeniu ilości ziemi przypadającej na jednego mieszkańca do 120 ha, oraz rozdaniu ziemi państwowej proletariatowi. Spotkało się to jednak z niezadowoleniem opinii publicznej i skończyło na tym, że Grakchus został zamordowany podczas zamieszek. Kolejną, już udaną próbę reformacji w roku 102 p.n.e. podjął Gajusz Mariusz ? wódz rzymski skutecznie walczący w Afryce i Galii, oraz ówczesny konsol. Jego reforma przewidywała przede wszystkim przekształcenie armii obywatelskiej w zawodową. Jakie to miało korzyści dla państwa i społeczeństwa? Od tego momentu szansę na służbę państwu mieli również obywatele nieposiadający ziemi, czyli proletarii. Dodatkowo oddziały mogły być teraz stale uzupełniane przez mężczyzn z najniższych warstw społecznych, którzy dostawali regularny żołd, ekwipunek od państwa, a po zakończeniu służby ? własną ziemię. Można, zatem powiedzieć, że Gajusz Mariusz zdecydowanie był odpowiednim człowiekiem w odpowiednim czasie dla republiki. Jednakże, po tym krótkim wstępie przejdźmy do meritum, czyli porównania wojska rzymskiego przed i po reformie.

REKRUTACJA:
REPUBLIKA:
W armii republiki, która była obywatelską służyli mężczyźni w wieku 17-46 lat. Starszych powoływano jedynie w czasie szczególnego zagrożenia, lecz nawet wtedy odbywali oni raczej służbę garnizonową. Żołnierze piechoty walczyli dla narodu 16 lat, natomiast jazdy ? 10. Ważnym aspektem było to, że każdy poborowy musiał sam sobie zakupić mundur, uzbrojenie, oraz resztę niezbędnego ekwipunku. Ewentualnie potrącano odpowiednią sumę z żołdu, który miał postać zboża. Stan finansowy obywatela przydzielał go automatycznie do danej formacji: najubożsi służyli w marynarce, ci, których było stać na podstawowe wyposażenie spełniali rolę piechurów, a najbardziej zamożni mogący pozwolić sobie na zakup i utrzymanie konia tworzyli rzymską jazdę.
CESARSTWO:
Po reformie Mariusza armia rzymska była już zawodową. Oznaczało to, że od teraz rekrutem mógł zostać każdy obywatel, nawet z najbiedniejszej klasy społecznej. Jedynym warunkiem do spełnienia były atrybuty fizyczne, czyli posiadanie wszystkich kończyć, oraz sprawnego wzroku i słuchu. Nie zwracano uwagi na siłę, ponieważ i tak każdy rekrut ją nabywał podczas ciężkiego treningu. Ekwipunek każdego szeregowego był fundowany przez państwo. Dodatkowo dostawał on regularny żołd w kwocie 5 asów i możliwość zabrania ze sobą łupów wojennych. Służba trwała tyle samo, co za czasów republiki, czyli 16 lat. Oczywiście można było po tym okresie kontynuować swoją karierę wojskową. Jednakże dużą przewagą armii cesarskiej nad republikańską było to, że po odbyciu służby legionista otrzymywał ziemię od państwa, dzięki której mógł się utrzymywać przez resztę życia.

ORGANIZACJA:
REPUBLIKA:
Najmniejszą jednostką taktyczną republiki była centuria licząca dla weilitów 30, oraz dla reszty wojsk po 60 ludzi. Dwie takowe centurie tworzyły manipuł. Każdy manipuł posiadał swój signum, czyli chorągiew. Miała ona zazwyczaj formę drewnianej wyciągniętej dłoni. Podobnie jak w późniejszych okresach wojskowości, utrata owego znaku oznaczała hańbę dla oddziału. Ponadto miała ona funkcję komunikacyjną w całym chaosie na polu bitwy. 10 manipułów hastati, triarii, principes i triarii, oraz 300 jazdy tworzyło legion. Armia konsularna liczyła dwa takie legiony plus kolejne dwa armii sojuszniczych, które miały obowiązek również wystawić swe wojska. Można, zatem powiedzieć, że czysto rzymskich żołnierzy republika posiadała około 9000. Warto jednak wspomnieć, że w czasach kryzysu czy niezwykłego zagrożenia wystawiano o wiele więcej wojska. Tak było w przypadku II wojny punickiej, gdy armia rzymska liczyła 250.000 żołnierzy.
CESARSTWO:
Pierwszą zasadniczą zmianą w armii po reformie Gajusza Mariusza, było ustanowienie jako podstawowej jednostki taktycznej kohorty zamiast manipułu. Dzięki zwiększonej liczebności podstawowe oddziały mogły już prowadzić większe manewry wojskowe. Kolejną różnicą jest liczebność kohorty. Była ona teraz mocno zróżnicowana i zależała raczej od preferencji poszczególnych generałów. Zazwyczaj liczyła jednak od 300-600 legionistów. Signum republikańskich manipułów dość szybko zanikło i wprowadzono znaki kohorty, które jednak dalej miały zazwyczaj formę dłoni. Również liczebność legionów miała się według założeń Mariusza zwiększyć do 6000. W praktyce wynosiła ona jednak od 4000-5000. Legiony zaczęły otrzymywać teraz różnorakie nazwy jak np. Victrix czy Rapax.

FORMACJE WOJSKOWE:
REPUBLIKA:
Podział na formacje wojskowe dokonywano według dwóch kryteriów ? majątku i wieku. Według tego pierwszego, najbiedniejsi służyli w marynarce. Trochę bogatsi zostawali velites. Byli to lekkozbrojni harcownicy. Natomiast przy legionistach, którzy zazwyczaj byli dość zamożni, wkraczało już kryterium wieku. Najmłodsi żołnierzy zostawali hastati, Ci bardziej doświadczeni w boju ? principes, natomiast weterani, którzy przeżyli niejedną bitwę ? triarii. Ostatnią jednostką bojową Rzymu byli ekwici, albo, jak kto woli ? equites, lekkozbrojna jazda. Mogli nimi zostać tylko najbogatsi obywatele Rzymu, przez to była to najbardziej elitarna jednostka.
CESARSTWO:
W przeciwieństwie do armii republikańskiej, w armii Mariusza zrezygnowano z podziału na formacje. Teraz istniała tylko piechota ciężkozbrojna. Miało, to wiele plusów. Przede wszystkim, piechota była teraz jeszcze bardziej uniwersalna. Jedyną pozostałością z republiki było nazewnictwo oddziałów. Dalej istnieli hastati, principes i triarii, jednakże odnosiło się, to tylko do ustawienia w szyku, a nie uzbrojenia. Warto również dodać, że Mariusz zlikwidował oddziały velites i equites. Kawalerię, harcowników, czy inne oddziały pomocnicze tworzyły tylko armie pomocnicze.

UZBROJENIE:
REPUBLIKA:
Velites ? Ci harcownicy nie posiadali żadnego pancerza. Ich jedyną ochroną była wiklinowa tarcza o średnicy około 1m, skórzany hełm, oraz zazwyczaj zwierzęca skóra zarzucona na ramiona, która okrywała głowę. Ich uzbrojeniem były iaculum, czyli oszczepy o długości mniej więcej 1,2m. Dodatkowo posiadali długi miecz galijski, który z czasem został zastąpiony gladiusem. Mimo, to unikali oni walki wręcz, a broni białej używali tylko w ostateczności.
Hastati ? Pancerzem hastati był dwuczęściowym lekki pancerz ochraniający plecy jak i tułów. Głowę chronił galea ? skórzany hełm obity blachą z dodatkowymi osłonami na policzki. Jednakże najważniejszą ochroną legionisty była szeroka tarcza scutum. Owalna, szeroka na 66cm i długa na 120cm doskonale chroniła prawie całe ciało legionisty. Dodatkowo była gruba na 1,5 cm i wypukła co czyniło ją jeszcze trudniejszą do przebicia. Bronią hastati były dwa pila ? włócznie służące do rzucania o bardzo długim grocie (70 cm). Dzięki wprowadzonym rozwiązaniom, gdy pilum wbiło się w tarczę, to nie można go było odrzucić, a nawet często wyjąć. Owe włócznio zawsze rzucano na początku bitwy, przed bezpośrednim starciem. Natomiast główną bronią legionisty był szeroki, krótki miecz zwany gladiusem, który szybko zastąpił krótko używany miecz galijski.
Principes ? Jedyną różnicą w uzbrojeniu hastati i principes, był pancerz. Otóż Ci drudzy zamiast lekkiego pancerza używali kolczug.
Triarii ? Uzbrojenie elity rzymskiej armii znacznie różniło się od reszty oddziałów. Ich pancerz tworzyła orlica hamata, czyli kolczuga i dwie metalowe nagolenice. Hełm natomiast przypominał bardziej grecki, lecz nie zakrywał twarzy. Bronią triarii była tarcza scutum, gladius oraz 3,5 m włócznia hasta. W przeciwieństwie do poprzednich formacji jako bronii głównej triarii używali włóczni, a miecza tylko w walce na krótki dystans.
Equites ? Bardzo trudno określić wyposażenie ekwitów, ponieważ każdy kawalerzysta sprawiał je sobie sam. Pancerzem były zbroje skórzane, płytkowe, a nawet kolczugi. W walce używali okrągłej tarczy oraz długiej włóczni, która przy potężnej szarży zadawała spore obrażenia. Gdy ich podstawowa broń uległa np. złamaniu, wyciągano wtedy miecze.
CESARSTWO:
W cesarskiej armii każdy żołnierz był jednakowo wyposażony. Z racji, że piechota została przekształcona w ciężkozbrojną, teraz każdy piechur nosił kolczugę. Hełm był bardzo podobny po republikańskiego, jednak wprowadzono w nim kilka modyfikacji. Posiadał zawiązywane pod brodą osłony policzków, szeroką tylnią część chroniącą kark oraz mały ?daszek? z przodu. Z pancerza usunięto nagolenice, uznano je zapewne za zbędny balast. Sama broń pozostała praktycznie bez zmian, dodano jedynie pugio, czyli sztylet. Używano go w razie stary miecza.

SZYK BOJOWY:
REPUBLIKA:
Za czasów republiki używano szyku quincunx. Miał on postać szachownicy. Manipuły legionistów stały w trzech rzędach: z przodu hastati, następnie principes i z samego tyłu triarii. Przed legionistami znajdowali się velites, którzy po obrzuceniu przeciwnika oszczepami cofali się do samego tyłu. Po bokach znajdowała się natomiast kawaleria.
CESARSTWO:
Mariusz nie zrezygnował w swojej nowej armii z szyku quincunx. Teraz, dzięki ujednoliceniu wojsk był on nawet bardziej elastyczny. Jednakże stosowano jego różne warianty, zależnie od sytuacji na polu bitwy. Najpopularniejszymi były acies triplet i acies duplex. Warto również dodać, że legioniści używali teraz różnych ustawień, np. popularnego ?żółwia?.

PODSUMOWANIE:
Zarówno armia republiki jak i cesarstwa, były bardzo skuteczne w walce i dobrze zorganizowane. Reforma Mariusza była jedynie spowodowana zmianami gospodarczymi i społecznymi w kraju. Śmiem jednak sądzić, że armia Mariusza miała kilka zalet w porównaniu do tej republikańskiej. Przede wszystkim była o wiele bardziej uniwersalna i mobilna co w połączeniu z oddziałami sprzymierzonymi dawało większe pole do popisu dowódcy. Na dodatek armia zawodowa czyniła siły zbrojne Rzymu jeszcze bardziej profesjonalnymi. Mimo, to kwestią dyskusyjną jest sama idea walki żołnierzy Mariusza. Teraz walczyli dla swojego dowódcy i żołdu, a nie tak jak wcześniej ? dla republiki, co było jedną z przyczyn jej upadku.

Bibliografia:
pl.wikipedia.org
www.romanum.historicus.pl
www.rapax.republika.pl
www.histurion.pl

Z powodu niezadowolenia z rządów dyrektoriatu ustalonego po konstytucji z 1795, wzrostu znaczenia wojska i próby spisków rojalistów doszło do zamachu 18 brumaire’a (9 XI 1799), w wyniku którego rządy objął generał Napoleon, ogłaszając się tym samym pierwszym konsulem. Władzę sprawowało trzech konsuli. Oczywiście tylko na pozór, gdyż wszystkie zarządzenia wydawał sam Napoleon jak i obsadzał urzędy, najczęściej swoimi ludźmi. Natomiast osoby, które były dla niego niewygodne zostawały szybko usuwane ze wyższych stanowisk, które miały jakikolwiek wpływ na politykę kraju. Konsula otaczali najbardziej wpływowi i bogaci ludzie w kraju, co doprowadziło do wprowadzenia pewnego rodzaju cenzusu majątkowego, gdyż człowiek bez pieniędzy uważany był za nic nie wartego chłopa, natomiast im więcej pieniędzy tym większe wpływy i znajomości. Napoleon był sprytnym człowiekiem w związku z tym wiedział jak wykorzystać możliwości swoich ?przyjaciół?.

Kolejnym powodem, dla którego uważam Napoleona za grabarza idei i głównego przesłania rewolucji jest objęcie przez niego urzędu dożywotniego konsula w 1802 roku. Dwa lata później czyli w 1804 zniesiono urzędy konsulów a Francję przekształcono w monarchię republikańską, a co za tym idzie Napoleon stał się cesarzem Francuzów. Nastąpił rozwój konstytucji z 1799 roku. Wszystko zostało podane plebiscytowi aby stworzyć ładną republikańską otoczkę. Jednak Napoleon nie zważając na głos ludu zatwierdził już nielegalnie cały akt 25 grudnia 1799 roku.

Powoli system polityczny powracał do dawnego stanu, utrzymując jednak wszystkich w zapewnieniu, że Francja jest prawdziwym, poważnym republikańskim krajem. W 1808 roku najważniejszą grupą społeczną znów stałą się arystokracja, która tak jak kiedyś nie podlegała podatkom i wszelkim obowiązkom. Napoleon, który niegdyś zarzekał się, że jest wielkim zwolennikiem rewolucji w tym momencie oparł swoją władzę na najzamożniejszych. Dowodzi to iż sławetne hasło ?równość, wolność, braterstwo? nie miało już teraz praktycznie żadnego znaczenia. Stan trzeci został sprytnie wykorzystany do umocnienia władzy najbogatszych.
Cesarz miał również duży wpływ na to co zachodziło w obrębie stanu trzeciego. Wspierał większe manufaktury, likwidując jednocześnie te mniejsze, które miały mały obrót nic nie znaczący dla gospodarki państwa. Nałożył kontrole na robotników. Równość, wolność, braterstwo i przede wszystkim zaufanie do najbliższych osób zaczęło zanikać.

Podsumowując chciałabym raz jeszcze powtórzyć jak wiele czynników wskazuje na to iż Napoleon był zwykłym despotą przy czym człowiekiem mądrym i potrafiącym poradzić sobie z każdym. Szybka oligarchizacja, wprowadzenie cenzusu. Mimo tego, że jego życie zakończyło się w dosyć brutalny sposób Napoleon Bonaparte do dziś uważany jest za jednego z najwybitniejszych wodzów z powodu jego talentów strategicznych. Prowadzone przez Napoleona wojny i bitwy dowiodły, że jest doskonałym taktykiem wojskowym.

BIBLIOGRAFIA:

?G. Lefebrve, Ch. H. Pouthas, M. Baumont, Historia Francji, Warszawa 1969;
?J. Baszkiewicz, Historia Francji, Wrocław 1978;
?http://www.napoleon.gery.pl
? Napoleon Bonaparte A. Z. Manfred

w XV i XVI w. Wykształcił się nowy ruch ideowy w Europie. Oparty był na myśli starożytnej, ale nie odrzucał tradycji chrześcijańskiej. Humanizm koncentrował się na człowieku i jego miejscu w świecie. Humanizm rozwijał się na ziemiach włoskich pod wpływem Dante Alighierego, Boccaccia i Petrarki. W drugiej połowie XV wieku i na początku XVI w w Mediolanie działał mistrz Leonardo da Vinci, a w Holandii Erazm z Rotterdamu. W tym czasie zaczęły się nowe pomysły na terenie państwa. Przedstawicielami
nauki, która zaczęła się zajmować byli Jean Bodin, a w Anglii Thomas More. Najwybitniejszymi przedstawicielami sztuki byli Leonardo da Vinci, Michał Anioł, Rafael Santi, Tycjan w Niemczech Albert Durer w Hiszpanii El Greko.

2. Geneza reformacji.

Reformacja ? był to silny prąd ideowy w chrześcijaństwie, który domagał się reformy kościoła katolickiego, wobec niepowodzenia tego dążenia wytworzył się nowy odruch chrześcijaństwa: kościoły ewangelickie lub kościoły protestanckie.
2a. Przyczyny reformacji
-wielu chrześcijan pragnęło wrócić do biblii jako źródła wiary o bogu wykazując niechęć do interpretacji.
-Zachowanie duchownych przysparzało kościołowi kłopotów, gdyż zajmowali się gromadzeniem majątków. Tymczasem kolejni papieże obawiali się, że zwołanie soboru z reformą zmniejszy ich pozycję.
-Kościół zbierał podatki, które nie podobały się wiernym, które uszczuplały ich majątki. Duże znaczenie polityczne kościoła budziło niechęć książąt.
-Papieże na przełomie XV i XVI w głosili fałszywą naukę o odpustach twierdząc, że odpuszczenie grzechów można uzyskać za datek (z pieniędzy z odpustów sfinansowano budowę bazyliki św. Piotra w Rzymie.
-Wiele osób żądało uproszczenia ceremonii kościelnych i zastąpieniem łaciny językami narodowymi
-Wielu księży nie było przygotowanych do funkcji kapłańskiej

3. Wystąpienie Marcina Lutra

Marcin Luter był zakonnikiem. W 1517r wygłosił w Wittenberdze 95 tez przeciw odpustom, zawarte były w nim postulaty, reformy kościoła wynikające z tekstów św.Pawła:
-jedynym źródłem wiary jest biblia
-każdy ma prawo interpretować biblię po swojemu
-zbawienie każdego zależne jest od wiary
-pozostawił tylko dwa sakramenty: chrzest i komunię
-komunia wystawiana pod dwoma postaciami dla wszystkich wiernych
-liturgia miała być uproszczona i głoszona w języku narodowym, żeby wszyscy ją zrozumieli
-odrzucał kult świętych, kult relikwii, odrzucał odpusty, zwierzchność papieża nad kościołem
-głosił konieczność wzniesienia celibatu, zakonu, instytucji kościelnych i chciał odebrać kościołowi majątki
-pod wpływem nauk Lutra w 1526r jego przyjaciel Philip Melanchton zbudował zasadę religii nazywanej luterańską

Wydaje się pewne, że Luter nie chciał odchodzić od kościoła katolickiego jednak gdy papież Leon X potępił jego poglądy Luter znalazł się poza kościołem. Przez dłuższy czas musiał się ukrywać na zamku w Walburgu, gdzie dokonał przekładu biblii na język niemiecki. W czasie gdy się ukrywał jego poglądy zyskały popularność opowiedziała się po jego stronie część książąt niemieckich.

4. Wojny chłopskie w Niemczech

Niespodziewanie dla Lutra część jego nauk została podchwycona w bardzo radykalnej postaci przez chłopów w wielu państwach niemieckich. W czerwcu 1524 r. kierowani przez Tomasza Munzera Chłopi wywołali powstanie ludowe. Munzer połączył reformę kościoła z reformą społeczną. Z czasem stworzył religię w której nie uznawano chrztu niemowląt uważając, że chrzest powinien być przyjmowany w życiu dorosłym. Wierzono , że każdy może być kapłanem. Nie uznawano żadnych obowiązków wobec państwa. Armia chłopska została w 1525r rozbita pod Frankenhausen, a sam Munzer zginął.

KALWINIZM

Jan Kalwin był Francuzem, ale mieszkał w Szwajcarii. Uznawany jest obok Lutra za drugiego lidera reformacji. Jego nauka stała się podstawą stworzenia kalwinizmu:
a).Podstawą doktryny jest biblia
b).Kalwin wierzył w teorię predystynacji – uważał, że człowiekowi bóg wyznaczył drogę do potępienia albo zbawienia, a człowiek nie ma wpływu na swój los.
c).uznawał chrzest i komunię choć negował przemianę chleba w ciało Chrystusa uważając, że jest to symbol tej przemiany
d).odrzucał kult świętych, obrazów, relikwii i odpusty
e). Nie uznawał zakonu, celibatu i hierarchii kościelnej
f).wprowadził język narodowy do liturgii
g).wprowadził zasady moralne
h).propagował skromne życie oraz kult pracy

5.Zakończenie wojen religijnych w XVI wieku

Wojny religijne opanowały Niemcy i Francję. Udało je się zakończyć w różnym terminie w 1555r zakończono wojny w Niemczech na mocy pokoju Augsburskiego, który przewidywał zasadę ? Czyja władza tego religia? łac: ?Cuius regio eius religio?. W 1598r. zakończono wojny we Francji Edyktem Nantejskim wydanym przez Henryka VIII, który ogłosił, że katolicyzm jest religią panującą, ale protestanci mają prawo do wyznawania swojej religii.

6. Powstanie anglikanizmu

Król Anglii Henryk VIII Tudor wszedł w konflikt z papieżem, który nie chciał mu udzielić rozwodu. W 1534r Henryk VIII wydał akt o supremacji w którym ogłoszono zerwanie kościoła z papieżem. Początkową różnicą było nie uznawanie zwierzchności papieża. Z czasem powstała nowa religia – ANGLIKANIZM